Guest writer
PL Liandinga
MIZORAM SORKAR PAWISA ENKAWL DAN
Kum 2013 - 2018 inkar chhunga Mizoram sorkar pawisa enkawl dan kha a ṭha viau niin kan lo hria a, Party Worker leh mi ṭhenkhat tan chuan lawmawm lohna lai lai te pawh awm ni tur a ni. Mahse Mizorama kan Party Worker ṭhenkhat te lawmna tur anga sorkar pawisa leh hna kalphung hi enkawl a nih chhung chuan khawi ram mah an ding chhuak ngai lovang. Kha Congress sorkar hnuaiah khan kan Mizoram sorkar pawisa kha tha angreng takin enkawl a ni a, an sorkarna a lo tawp tak pawh khan a enkawl thiam tana chhenfakawm tham tak an hnutchhiah ti ila kan tisual lovang.
Mahse kum 2018 - 2022 thleng hi chuan kan Mizoram sorkar pawisa hi khawilaiah emaw a buakin a baw liam puat puat niin a lang a, chu chuan hmun tam takah hlauhthawn ang ngeiin harsatna a siam ta chat chat a. Tuna kan harsat dan hi chu a ngelchel ta hle niin a lang. Ba rulh nana bat tur zawng ruai kan ni ang tih a rinawmna chu kan sorkar hian pawisa puk theihna hmun aṭangin pawisa a puk tam ta malh malh hle zawng a nih hi.
Tun hnuah, The Frontier Despatch Issue No. 32 dated 8th Oct.2022 chuan kan Mizoram sorkarin pawisa a enkawl dan kawng khat a rawn tarlang a. A lo mak viau mai. Kan sorkar hian sorkar laipui aṭanga pawisa lo kal hi Treasury aṭangin a la chhuak a, Treasury aṭanga a lak chhuah tawh chuan hman zawh tawh angin dan pangngaiin sorkar laipui, a lo kalna lamah chuan report (Utilisation Certificate) a pe a. Mahse a pawisa chu hmang tak tak ta lo chuan Sorkar chuan Department a Officer te (Drawing and Disbursing Officer) hnenah an account a dah turin a ti a. Chung mite chuan an hminga Savings account-ah chuan an dah ta a. Chuta tang chuan za zelah cheng thum a lo pung ve a. Chumi pung chu sorkarah an chhung lut leh a. He thil hi a titu lam tan chuan finthlak hleuh hleuh tak angin a lang thei ang tih a hriat. Mahse he thil hi tunhma deuh a kan khaw VCP-in, 'Vai te chu bum mai tur alawm,' ti a dawt a sawi kual zung zung ang deuh kha niin a lang. Aia fing hi chu bum reng har deuh mai a nia. Kan sorkar pawhin CAG (sorkar laipui a pawisa sum endiktu lal ber) chu a bum teuh lo mai.
Hetianga sorkarin thil a ti hi sorkar hnathawk, sorkar pawisa kalhmang chinchang hria chuan a fuh lo a ni tih an hriat vek a rinawm. Pawisa kan pukna lam (Financial Institution) a kan pawisa puk hi a pung chu za zela 7 te, za zela 8 te a ni a. Keini'n kan dah khawm punna erawh chu za zela 3 a ni thung a. Za zela pariat pung a pawisa i puk a, za zela pathum pung a Bank lama dah a, inpeipun i tum a nih chuan i chhiarkawp chuan ennawn fe a ngai tihna a ni. Chutianga i tih rei poh leh i cha nasa telh telh dawn tih hre turin eng sikul a zir chhuak mah nih a ngai lo.
He thil hi kan sorkar hian a lo ti rei tawh viau mai a, kum 2018 a MNF sorkar a lo din hma pawh khan Congress sorkar khan a lo ti tawh a. Chumi chu hriain MNF sorkar chuan tihdan finthlak takah ngaiin a chhunzawm ta chiam mai niin a lang. Kum 2018 a Congress sorkar hnuaiah kha chuan sorkar Officer 96 hmingin pawisa kha dah a ni a. MNF sorkar hnu, 2019-ah chuan Officer 262, 2020-ah Officer 328, 2021-ah Officer 285 hmingin dah a ni chho ta zel a.
Hetianga kan sorkarin pawisa a dah tân tak tlat hi kum 2018 (MNF Sorkar hma kum khat) aṭang khan kum tinin cheng vaibelchhe 450 aiin a tlem lo hrim hrim bawk. Heng an sorkar Officer hman thiam bik te account-ah hian sorkar pawisa vaibelchhe khat aia tam a awm vek tihna a ni.
Kan ramah hian vaibelchhia hi hman aṭang khan a lo lar thar thut tawh a, kan sawi ve ta chhen mai a. He pawisa sawina, vaibelchhia hian ka rilru a luah thin. Vaibelchhia kan han ti mai a, kan ram hruaitute hian an sawiin chanchinbu lamah vaibelchhe nga, vaibelchhe hnih, vaibelchhe 34 te an ti a, kan chhiar liam mai a. Vaibelchhia hi chu tam tak a ni tam tak. Vaibelchhia meuh hi chu keini ang tan chuan a hman pawh hman zawh huphurhawm tak a ni. Vaibelchhia an sawi reng reng chuan nuai za, 10,000,000 aia tlem lo tihna a ni nghal ringawt a. Vaibelchhe thum an han tih mai hian nuai hlir zathum tling khawm, a ziah a ziah dawn chuan 30,000,000 a ni nghal a. Vaibelchhe 34 an han tih mai hian 3,40,000,000, cheng nuai za hlir hmun sawmthum pali a chheh emaw, nuai khat hlira chheh hran phei chuan hmun 3400 zeta chheh hran theih a ni lawih mai. Vaibelchhe tamzia hi chu namen lo tak mai a ni a, a sawi emaw, a ziah emaw pawh keini ang tan chuan buaithlak tham a ni a, ka ziah pawh hi a sual hial ang tih hlauhawm khawpin ka buai a, mi thenkhat phei chuan mipui zingah pawh an sawi fuh hlei thei lovang tih hlauhawm tham a ni! Vaibelchhia hi thatpui tham a ni a, Ngaizawl kawng laihna lama vaibelchhe khat han pilril mai te ang te pawh kha cheng nuai za a ni a, a awmzia chu fit sawmnga a thui cheng nuai khat hlir contract hmutu intlar ta se, contractor za an intlar phei ang a, an kawng laih thui zawng chu kawng fit 5000 emaw, kilometer khat leh a chanve aia thui emaw hial a ni ang.
Eng pawh ni se vaibelchhe tam lam chu duhtawk ila. Kan sorkarin pawisa a enkawl dan hi chu a titu lamin fing angreng taka a inngaih theihna, mahse a tak takah chuan hlawk lo leh dik lo nasa tak mai a ni. Hetiang kalphung hi sorkar hnuaiah a awm loh nan sorkar chuan dan chi hrang tam tak a zam a, kalphung khirh tak a nei thin. Sorkar sum kalphung hi uluk takin sorkar laipuia mi thiamten an ngaihtuah a, felhlel awm lo thei ang ber turin State tinah an ruahman anga kalpui turin an ti a. Mahse mak tak maiin Mizoram sorkarin a tihdan ang a ti lo tur hian CAG (India rama pawisa hmandan endiktu thunei ber) chuan kan Mizoram sorkar hi a hrilh a. Mahse kan sorkar chuan hetiang hian sorkar pawisa hi sorkar Officer te account-ah a pung nei thei tur (savings account) ah a dahtir lui ngar ngar mai a. Kan sorkar sum enkawl dan hi a mak hle tih mai lo chu sawi tur a vang viau mai.
Pawisa thuah hian fimkhur a ngaih em avangin sorkar dan hi chu a khirh thlap thlap thin a, mahse kan Mizoram sorkar hian tunhnaiah hian finrawl chi hrang hrang a thawh ta ni ber hian a lang thei a. Hetiang finna hi a tawpah chuan buaina zakhua a ni chawk thin. Congress hunlai kha chuan kan sum dinhmun kha a tha ni a kan hriat avangin hetianga an lo ti ve pawh khan awmzia a nei a, inrenchemna nen an kalpui avangin a thatna lai pawh a awm thei a. Tuna kan sorkar hrawn mek hnuaiah hi chuan hetianga CAG phal loh dana pawisa enkawl hi a thlamuanthlak lo ta hle mai. Tu te sumdawng ve emaw ang maiin bank lama an dahna pung apiang kha hlep emaw ti a kan sorkar hian a hmang hiau hiau mai a nih phei chuan kan pukna lama a pung kha nikhaw reiah chuan phurrit nasa tak a ni thei dawnin a lang.
Eng pawh ni se kan sorkar sum enkawl dan hi chu mak tak zawng a ni mawlh e.