SORKAR LEH CONTRACT HNA

Hman deuhah khan Mizoramah hian Contractor kan hre lar hle mai a. Contractor rau rau zingah khan sorkarin duhsak deuh a nei thin a. Mahse tunhnu hian 'Contractor' pangngai, in-register thlap nihna chu a lar ta lo riau hian a lang a. Sorkar hriatpui leh kalphung pangngai ang thlapa hnathawktu, Mizoram Contractor te chu an pawimawh ta lo riauvin eizawnna hming a ni ta chiah pawhin a lang lo. Hetianga kan lo awm tak nachhan ber chu Party pahnih, ram hruaina hna chelh thintuten kalphung pangngai an bawhchhiat nasat luattuk vang a ni.

Sorkarin hnathawh tur a neih chuan a thawktu tur chu chutianga thawk thei tura sorkara inziak lut, 'Registered Contractor' te an ni a. Heng mite hian eizawn nan contract hnathawh chu an hmang a, an thawh that loh chuan thawk thei tawh lo tur (black list) tein hrem theih an ni. Mahse kan ram roreltu Party pahnih te chuan Contractor te thawhtir lova, mahni Party mi leh sa hnena contract thawhtir an ching a. An ching nasa ta lutuk hi a buaithlak ta a ni.

Tunhnuah chuan 'contract' hna chu duhsak zawng apiangte hnenah kan theibawng sem a ni satliah mai lova, 'Restricted Tender' hmangin sorkarin a thawhtir deuh vek ti ila kan tisual lovang. Open Tender kan hmu ta meuh lova, a pawisa lam aṭanga han chhut pawhin hna lian tham zawng zawng chu ruat lawk mihring vekin an thawk niin a lang. Airport hna, nuai sang chuang man phei kha chu a thawktu (Kamrul Lasker) khan thla nga zet a thawh mial mial hnuah Tender a chhuak ve chauh an tih kha. Chu chauh pawh ni lovin kum khat dawn lai hna a thawh tawh hnu khan khatiang thawk thei tura Class I Contractor a nihna chu pek a ni ve chauhva. Chumi awmzia chu Kamrul-a khan a thawh phak loh tawp hna kha a lo thawk tihna a ni. Khami chung­changah ngawt pawh khan thubuai ziah luh theih ni awm tak a ni. Kamrul-an duhsak bikna a dawn chung­chang chu chuti chu lo ni se.

Hna tam ber hi vohbik Contractor chauhvin an chhan theih, Restricted Tender deuh ngatin thawh a ni a. Sorkar dan anga in-register contractor nawlpui tan chhan a rem ve tawh lo. Chutiang tihdan phung chu hna danglam bik leh harsa bikah chauh hman tur a ni a. Mahse tunah chuan hna bik ni hauh lo pawh Restricted Tender vekin sorkarin a kalpui ta ni berin a lang. Hemi phenah hian hnathawh tur hi a thawktu tur lam a ruka tifel sa vek a nih thin avangin endik pawh a harsa ta reng thin a ni.

'Contractor' pangngai te an lar loh mek lai chuan 'Consultancy Firm' hi a lar hle mai a. Mahse tuna Mizoram sorkarin Consultancy Firm te, Restricted Tender te a hmandan hi chu mipui tana hlawk lohna lam hawi zawng zel niin a lang. Consultancy Firm chuan hnathawh dan tur (Design) an siam ang a, chu chu hna neitu (Sorkar emaw, mimal emaw, Company emaw) hnenah an theh lut ang a, chu chu hna neitu chuan a lo pawm emaw, a lo thlan emaw chuan an kut hah man te kha 'rate' fel tak awmin Consultancy Firm hnenah chuan a pe ang. Dan tlangpuiin hetianga Consultancy Firm ten thil an duan man hi za zela pathum (3%) te emaw, a aia tam te emaw a ni thei. Chumi chin chu Consultancy Firm te tihtur a ngaih a ni. Mahse kan Mizoram sorkar chuan Consultancy Firm te chu an thil duan chhuah ang ang thawktu atan a hmang ta zel mai a. A awmziaah chuan hnathawh tur miin a duh ang tawk a a senso tur thlenga a duan a, amahin a thawh zui tur a ni tih a hriat sa bawk si chuan amah duhsaktu chan tur thlenga duan tel mai chu awl tak tur a ni.

Hetiang hian kan sorkar hi pawisa hmandan kawngah a duhna chinah chuan zalen deuh, mahse midang tana tel ve remchang lo zetin a khawsa ni tlat hian a lang a.

Thenkhat chuan Rural Develop­ment hnuaia hna tam tak hi chu Departmental Work a thawh a ni a, mahse za zela engemawzat hi chu khawiah emaw pek a ngai zel niin an sawi. A hrechiang intite sawihmang chuan hei hi dik ngeiin a lang. Kan Food & Civil supply department hnuaia buhfai phurh hna hi Abu Mazumdar-a hian zaa sawmriat (80%) lai a chang ni awmin an sawi bawk a. Cheng nuai 5000 man zet chu a pumbilh a, buhfai phurtu contractor dang zawng zawng te chuan a bang zaa sawmhnih hi an inchuh ve laih laih a, an tan a lungawithlak lo viau ni te pawhin an sawi a. Mak tak maiin Abu Mazumdar-a hi Supply Minister ina chaw a ei lai thlalak tunhnaiah hmuh tur a awm fuh leh hlauh bawk. Education Department hnuaiah hian Allied Concern te hian hna an thawk thei hle mai a. Mizoram puma sikul sak hna te hi an thawk ni maiin a lang a. Sikul sak hna leh Allied Concern te inzawmna hi hriatthiam harsa lo tak tura ngaih a ni. Lushai Engineering leh NECS te hi duhsaktu thuhmun an ni awmin a lang a. An hnuhma pawh a tam thawkhat hle.

Minister leh MLA (Ruling) zawng zawng deuhthaw hian contract hna an thawk anga huai taka sawi ngam te an awm a, mahse chu em em chu a dik bik lo maithei. Home Minister Pu Lalchamliana te ang hi chu hetianga tiam rualpui nei a contract hnaa a inhnamhnawih hi a rinawm vak lova. Deputy Speaker Pu Lalrinawma te pawh hi hetiang thilah hian a inhnamhnawih ve ta hlauh a nih pawhin a that zawk dawn vang chauh a nih a rinawm. Chutih laiin kan Chief Minister ber hi hetianga fing kherek angreng taka thiltih anga lang hi a ching chhuaktu ni hial mah se mak ti vak lo tur kan awm nual ang. Vantlang ngaihdan chuan Kamrul-a leh kan Chief Minister te hi chu inhnimhnai leh inkaihkuah nghet fe hian an lang tlat a. Chubakah Chief Minister chhung leh khat te pawh hi che na hle angin a ngaih loh theih loh. North East India Hill Project Pvt. Ltd., te pawh hi hming inhnaivai te te, Ramthansiama, Siamtea Hmar te leh Sangtanvir te inkawpna Firm ni awm tak a nia. Mi pangngai chin tana hai theih loh khawpa hna hmu thei langsar, CM unaupa fapa te an la awm hranpa leh bawk a.

Hetiang tihdan phung hi a ching chhuaktu chu fing te pawh a intiin pawisa tuakna kawngah remhre hle te pawhin a inngai thei ngei ang tih a rinawm. Mahse sap thufingin, 'What one man can invent, another can discover,' (Miin a siam chhuah thiam chuan midangin an hailansak thei ngei thin) a lo ti a. Fin kherek hi reilote chhung chu finthlak viauin lang ve thei mah se hetianga ram hruaituten fin kherek an thawh hi chu a lang chhuak leh ngei ngei lo thei lova. Engtikah emaw chuan tu pain emaw thil kalhmang hi a la sawi chhuak ngei ngei dawn a, chutih hunah chuan vawiina thuneihna nena inthuam avanga fing kherek taka titute tan hi chuan hnar hmuh len viau a awl ve ang. Khawzawl lamah pawh thil chiang sa sawia thil awmze sawi khawmnaa an thusawi mai kha ram pumah a darh a, thil awmdan a inlaihlan vek tawh kha.

Sap thufing vekin, 'Honesty is the best policy' (Rinawm hi tihdan phung tha ber a ni) an tih kha a dik viau asin maw le.