zalen huang ; ZIRTIRTU CHU KAN MAMAWH ALAWM

November ni 8, 2017 a Vanglaini chan­chinbua ZIRTIRTU KAN MAMAWH tih thu hmanga ka thu chhuah chu a tuk November ni 9-ah Dr. C.Lalrampanan Whatsapp-ah thu thehdarhin ka thuziak a duh lai deuh deuh te chu Bible chang hrilhfiah takin a rawn hrilhfiah a. Khatiang taka keia thuziak tehlul min han lepse uluksak peih kha lawmawm tak a nih laiin kha aia awmze nei deuh a ti thei kha chu awm se keimah pawh ka inngaisang sawt awm e. Han ngawihbopui mai dawn ila a thehdarh ve chiam mai si a. Thenkhat tan chuan hetia titu an awm a, ngawih bosan mai lah hian sawi tur hriat tawh loh vang emaw, sawi ngam loh vang emaw a lo tih ve leh theih zel si.

Dr C.Lalrampana hi tunge a nih ka lo hre lova. Education Department a Officer a nih thu erawh min hrilh.

A thuziah kha hetiang hian ka lo ngaihtuah a :

1. ‘Thil ni ve awm tak tak dik ziktluak mang si lo, School Education Department pumpui, a bikin Director & staff te, Minister-te leh Zirtirtu vekte timualpho thei thil leh chhuanchhe thei ang ber zawnga a rawn ngawpui hauhuk hualreu ve chiam chiam mai kha chu mi vengva leh thlir zau tan chuan a zia lo lam deuh chu niin a lang,’ tiin ka thuziah a zulh a.

Ka thuziah kha zirtirtute tan mualphona a nih ka lo hre ve pek lova. Zirtirtu tan chuan lawmawm tak turah te ka lo ngai he haw a. Dr Lalrampana hian a khawi laiah nge zirtirtu timualpho anga min han ngaih ka hrethiam lo. A chhuanchhe thei ang ber pawhin ka ziak lo bawkin ka hria. A chhuanchhe thei ang ber chuan ziak ila Department Officer zingah tlai ban dawna phur tharna riau nei chi an awm theih thu te pawh ka ziak ang a, pawisa kaihhnawih thei thil te pawh a aia nasain ka ziak ang. Sorkar Department kal dik lohna emaw, sorkar (Ministry) tih dik loh emaw sawi apianga, ‘intihhmingchhiatna’ ti zet zet chi hi chu sorkar hnathawk thaah ka ngai ve ngai lova. A sual lam ngaihven lova a sawitu emaw, a ziaktu emaw beih let hi tan khawhdan dikah ka ngai lo. ‘Min hek,’ ‘Min tihhmingchhiat an tum,’ ti zawnga thu lak ching hi a dik lama tang lo an ni duh chawkin ka hria.

2. ‘Zirtirtu neih loh hi Mizo­ramah chuan sorkar sikul fashion lar tak a nih laiin khawpui lamah chuan inekbeng hi fashion a lo ni ve leh a,’ ka tih thu a sawifiahna hi a ngaihnawm khawpin ka hria. ‘Zirtirtu neih loh hi School Education Department hian Mizorama incheina atan a hman awm kan hre ngai em?’ a’n ti te te a. Chutah ‘Zirtirtu indaih loh luattuk avangin Sikul tinah mamawh zat a dah thei lo mai chauh zawk a ni tih chiang takin a lang,’ a’n ti leh a. ‘Fashion’ tih tawngkam khan a ngaihtuahna a hruai dik lo te a lo nih palh tak hlauhvin Mizo tawng tluang pangngaiin ka thusawi kha ka’n chheh thatsak leh ang a, ‘Zirtirtu neih loh hi Mizoramah chuan sorkar sikul awmphung lar tak a nih laiin khawpui lamah chuan ‘inekbeng’ hi tihphung a lo ni ve leh a,’ tiin. Heti hi chuan incheina nen a ngaih pawlh tawh em lovang chu maw. A enga pawh chu lo ni se ka sawi tum chu : ‘Kan sorkar thil tihdan hi a kawngkal lo em em a ni,’ tih a ni e. Incheina lamah lo buai zui lo se a tha ang.

3. ‘Education Department hnenah ziakin thurawn pe se a fuh zawk ang.....’ te kha a’n ti mai a. Min ngai ropui lutuk nge kei hi ka lo inngai tenau zawk pawh ka hrethiam ta lo. Sorkar Officer ve lem siin sorkar hnaa thurawn inpek harsatzia leh beidawnthlakzia hi a hre lo nge, fing anga lan tumin he thu hi a chhak chhuak ka hre lo. Hetiang thil pawimawh leh runthlak (zirtirtu indaih lo chung chunga hmun thenkhata beng khawm ten tun) te chu Department hian an hriat loh tak tak te pawh ring khawpin a thawhna Department hi a chiang lo nge ka hre lo. Hetia chanchinbua kan ziah pawh hetianga thu tling lo hmanga sawifiah kan tum ngam a nih chuan thurawn inpek avanga insiam that leh sual sim te chu a teuh lo tih a chiang nghal reng. Heti zawnga kan ti dawn a nih chuan Aizawl khawpuia sorkar sikul awm zat leh zirtirtu awm zat dik tak (sawi nawn leh ila - a awm zat dik tak) hi an hming nen min rawn pe sela, an lo inekbeng lo a nih chuan ka lo sawi dik lo tihna a ni chauh ang. Chutiang pawha ti si lova kei mi zalenin ka hmuh dan ka ziah avanga inti engemaw taka, ‘thurawn inpek chuti khati.....’ tih kha a intih engemawthlak ka ti. Thil langsar leh chiang sa, dik lo leh mawi lo leh pawi tak mai, sorkar tana hai rual loh ni a kan hriat, ‘An hre lo a niang,’ ti a thurawn ka pe e va tih te chu tunge ngam ang? An tunlai tawng takin a ngaihna hi kan awm lo ve ngawt mai.

4. ‘Hmun thenkhatah chuan Sikul chu zirtirtu hlirin an khat nuai nuai a ni ber a...’ ka tih kha a hre dik ve tlat - tawngkam uchuak, School Education Department tihmualpho tumna a ni tih lai erawh a rawn man ve chat a, a fing ngawt mai. Nia, tawngkam uchuak ka hmang a nih kha. Mahse a mualpho zawk taka keiin ka lo ngaih chu sorkar a ni. Khami phenah khan thinrimna te, lungawilohna te, manganna te a inbilh tel vek asin. Tawngkam uchuak ka hmang tih a hre nalh kha chu amah rau rauah chuan fakawm tak a ni. Mahse thu ngaiah bawk lut lehin zirtirtu neih loh thu sawi si, khat nuai nuai ti bawk si..... a ti leh a. A pumpui thua indaih lo em em si, a thena an tam kha a ni kan sawi chu. Han inbual harh deuh se, hemi thu awmzia pawh hi hre fuh leh nalh se a duhawm ngawt mai. Hman atang tawhin kan ram hruaitute pawhin, ‘A harsa a ni, khawpuia awm kan duh theuh si a,’ an ti an ti tawh tih te hi a lo hre ve thin em? A tul lohna hmuna awm an awm ngei tih hi chhun khaw eng anga chiang ni a kan hriat lai chuan kan Doctor zahawm tak chuan ‘indaih lo ti bawk si, khat nuai nuai ti bawk si,’ ti mai maiin tan a khawh a. Hmun tam taka an indaih loh laia a then laia mamawh aia tam an awm kha tawngkam uar takin, ‘inekbeng’ ‘khat nuai nuai’ kan ti ta a nih kha. Chutiang chu kan hmuh dan a nih avanga kan thin a rim tawh nak alaiin kan thusawi te ‘thu satel lu’ te chu a la ti zui ta lehnghal a. Mizoram sikulah CCE kalpui tura tih a nih laia sikul pakhata zirtirtu pakhat chauh te an awm laiin a tul lohna hmuna zirtirtu pahnih an awm belh chuan kan duh leh ‘an khat nuai nuai’ kan ti ang chu. CCE kalpui tur hian zirtirtu indaih loh luattuk chuan tihngaihna a awm hauh lo tih te hi a hre lo zawk em ni? Liantluanga te pafa bang tah indaih lo lutukin, ‘Pha lo mah la tlawh rawh,’ an inti ang maiin zirtirtu indaih lo chung chunga CCE inhmantir tum hi ‘Tih tak tak theih loh mahse hmang turin kan ti che u,’ tih ang lekah asin kan lo ngaih.

A sei lutuk dawn. Chhuah leh tikah thudang chu kan la sawi leh ang chu.