Guest writer
PL Liandinga
MAU BAWK
Kar kalta lama mau chungchang ka ziah kha hetia tuihnih leh hi a ngai ta tlat mai a, a nuam lo angreng ngawt mai. Tu te zu duh lo emaw ang maiin mau hman tangkai tumna lama engmah tih tum nei si lo, mau chanchin pawh zir chiang ve mang si lovin mau chungchang kan sawi ta sek mai a, ‘A in ve lohovin zu an rui e,’ tih ang deuh te pawh nih a hlauhawm rum rum mai. Hetia ka rawn ziah leh hram nachhan pawh eng dang ni lovin kar kal ta nilaini, July ni 22 a mau tender la chinfel loh thu leh engtin nge an tih zel dawn tih Vanglaini phek hnung lama ka ziah ni chiah mai khan a phek hma lamah, ‘Mau ṭiak 79,200 phun a ni,’ tih thu a lo lang ta mai a. A Vanglaini chanchinbu tan pawh a mualphothlak thei lek lek a, phek hma lamah mau phun thu a chuang a, chu chu thuthar, ngaihdan ni lo, thil thleng chanchin a ni. Chutih lai mek chuan pa pakhatin a phek hnunglamah mau tender la chinfel loh thu a lo inziak ve laih laih a. Phek hma lamah mau ṭiak sem ta mai an awm laiin a phek hnung lamah mau ṭiak sem theihna tur thu la tihfel loh thu a inziak ta tlat a. Chhiartu mi thil chik deuh tan chuan a bangbothlak viau ta ve ang.
Hetianga mipui ngaihven tender hi chu a chhuah thawm ka hriat ve ngei ka lo ring a. Dik tak chuan khatiang chhangtu pakhat chauh awm, elpui nei hauh lo chhanna kha chu sorkar Tender kalphungah pek thiang a nih tlat loh avangin kha Tender kha an chhuah that leh ngai ngei turah keini sorkar hnathawk bang tawh chuan kan lo ngai mai a. Mau ṭiak ‘supply’ kha thiltih theih lohva kan lo ngai a. Chutih laiin ṭiak 79,200 zet mai an lo phun der tawh mai tih kan han hria kha chu kan phu zawk a ni ber mai.
Mahse thil kan lo hre lo khawp mai a lo ni a. He mau ṭiak phun tur zawn nena inrem tawk vel chiah chiah hian kan Mizoram sorkar chuan tender kalhmang hi mau tender chhanna pakhat chauh awm hnu hian a lo tidanglam mauh mai a. Chhangtu pakhat chauh an awm pawhin tender chhanna chu a nung thei ang tih dan a lo awm thar thut mai a. Keini’n tihdan phung awm sa kan lo hriat bel ve thin changchawiin thu kan lo sawi ve a, mahse tihdan thar, tharlam em em mai a lo awm hman hlauh mai a. Chung chu Mizoram mipuiin kan lo hre ve hman pek lo a lo nih tak ber hi. Tute inlehkhaden emaw ang maiin card sem fel vek tawh hnuah sa awmdan a zirin, ‘Tun tum chu in-bam mai ang,’ ‘Tun tum chu in-fish mai ang,’ kan ti zel dawn ni te pawhin a lang ta.
Rem hi chu kan hre zozai teh e maw? Thil pakhat kan tih duh avangin a kum a khuaa sorkar kalphung kan han sawi danglam dawrh mai a, a theih pawh hi kan thei reng reng mai. Thil hi kan ti thei laklawh tawh a, kan tih duh ti thei turin dan leh kalphung chawp chawpin kan sawi danglam ta chu a nia. Heti hi chuan tunhnuah chuan Mizoram sorkar a tender kalphung chu India ram hmun dang ang lo takin a danglam daih dawn tihna a ni a. Sorkarin thil a leidan (procurement) kalphung, felhlel leh dik lo awm lo thei ang ber tura sorkar hnathawh dan kaihhruaina, hma khawsang ata kan lo hman thin kha he mau tender atang chiah hian a lo inthlak ta hlawk mai a. Kan pi leh puten, ‘Thil hmingthang tidanglamtuten thahlei an vei ngai lo,’ an tih te pawh rilruah a lo lang. Sorkar thil leidan kalphung (procurement system) pawimawh tak mai hetia tihdanglam hi a pawi dawn riauva, thlakthleng leh vat dan kan ngaihtuah te pawh a ngai hlein a lang.
Kan sorkar chuan mau ṭiak lei a duh avangin Tender kalphung pawimawh tak mai pakhat chu a chawkchhe ta burh mai tihna a ni a. Tunhnuah chuan sorkar Department-in tender chhuah anga a inlantir changin chhangtu dang awm ve hauh lovin a chhang fuh tura ruat mi pakhat chauh hnenah Contract a pe zung zung thei tawh dawn tihna a ni a. Kan awmdan chu a him loh dan a ril ta hle a ni.
Hetiang hi thil awmdan a nih tak si-ah chuan elpui nei hauh lova mau ṭiak supply tura chhangtu chhanna rate kha hriat a chakawm ta et et mai a. Kha tender chhan kha khawvel tender chhanah hian a nuam pawl tak tur a ni. Mi pakhatin a duhtawkin ama ‘rate’ a insiam a, chu chu pawm hmak theihna dan Mizoram sorkar chuan he MNF Ministry hun chhung hian a duang chhuak ta a. Tunhnu zelah hei hi kan Tender kalphung tur a nih chuan a dawt leh a sorkarna changtute duhsak zawng tan chuan Mizoram chu a nuam hle ang a, mahse mipui erawhchu kan khawngaihthlak hle ang. A nihna takah chuan sorkarin dik tak leh felfai tak, sawisel theih lohva thil lei duh vanga tender a chhuah thin chu kan Mizoram sorkar chuan a thiat chhe ta vek tihna a ni a. Fimkhur leh fet taka kan tih pawh a fel lo thin, dik lo thin a nih chuan hetianga dan kan sah thiah tawh chuan kan buai chhoh dan tur hi sawi phak a harsa ta ngawt mai.
Tunah chuan kan tihtur chu mau ṭiak pakhat kha engzatin nge sorkarin a lei tak chiah tih hriat tum hi a ni leh ta. A ṭiak pawh ni lo, a bul chang, lei chhung atanga harsa taka kan kherh chhuah chem fawng te hi pakhat cheng sawm man a ni a. Mau ṭiak ai chuan deh khirh tak leh lak harsa fe zawk a ni a, mau ṭiak pakhat chu kan sorkar chuan engzat chiahin nge a lei tih i lo thlir ang u le.