EI LEH BARA INTODELH NAN TUI

Mihring taksa leh mihring khawsakna atana tui pawimawhzia hi sawi ngai lo law law khawpa pawimawh leh lang chiang sa a ni. Chuvangin tui pawimawhna leh a kaihhnawih hrang hrang te chu kan sawi lo hlauh ang.

Ei leh bar kan thar chhuahna kawnga kan harsatna lian ber pakhat chu tui hi a ni. Thenkhat chuan terrace laih te, thlai chi tha te, thei leh thlai chin tur dik te, a phurh chhuahna kawng te leh thildang an sawi thin a. Heng zawng zawng hi a dik vek a, kan mamawh vek a, a tul vek mai. Mahse kan feh kawng leh kan thlai thar phurh chhuahna kawng chungchang tih loh hi chu tui nen a inkawp deuh vek a. A thenah phei chuan tui tel lo chuan ram tha hi a tha zo tak tak lova, kan thlai thar hian tui tel lo chuan thatna tham min pe zo ta tak tak lo.

Furah chuan anhnah leh thlai dangah kan intodelh ve alawm, kan ram hi. Kan kawmthlang leh kan chuktuah huan aṭang ringawt pawhin fur ruahtui awm lai chuan thlai kan thar ve reng a. Mahse thal a lo thleng a, tui a awm tak loh avangin kan thlai chin kalphung chu a lo danglam ta vek a. Kum khat chhungin thla hnih thla thum vel hnianghnar em em a thlai thar khan a bak zawng chu kan thar hlei thei ta lova. Tui awm theihna ram nei phak mi tlemtein thlai an thar thei chauh mai. Kan khawsak phung pangngaiah chuan thalah chuan engmah thar chhuah tum lohna a awm ta hial law maw a tih theih. Kum khata buh vawihnih thar chhuak tur chuan tui kan mamawh a, kan thlai te awmze nei tak tak a thar chhuak tur chuan tui nena kan tan dun a ngai. Leilung aṭanga thlai leh thei thar tak tak tur chuan tui hi kan bul tanna leh tawpna ni hialin a lang.

Kan ram hi tlang chhip zum te tak te hlira khat, in kan sak dawn pawhin awih pang bir zet zet a inham tang tawk tawk kan ni hrim mai a. Dan naranin kan tui awmna leh kan hman tangkai theihna han ngaihtuah hian chunglamah tui awm se, a thlang lamah a hman tangkaina tur ram awm se tih hi ngaihtuahna pangngai tak a ni. Fur ruahsur ringawt ring kan nih chhung chuan chunglam aṭanga tui lak tur hi tuna kan awmdan pangngai chuan kan nei thei dawnin a lang lo. Ruah a lo sur a, thlang lamah a luang ral zel a, a tawpah lui a fin a, chu lui aṭanga tui la tur chuan a thlang lamah leilung, eng ilo chin theihna tur a awm daih tawh lo. Chumi avang chuan pi leh pu hunlai ata tawh fur ruahtui ring ngar ngarin ei kan zawng a, fur ruahtuiin a chawm len theih chi thlai chu fur nena inchawm tha tawk turin kan ching a, mahse chu chuan kum tluana ei tur leh kan thatna khawp min thlen zo ta tlat lo hi kan buaina kumkhua, kan khawsak phung leh rethei reng renga kan awm nachhan bulpui hi a ni kan ti thei ang.

He kan fur ruahtui dawn, kan ram chunga lo tla hi chhekkhawl dan thiamin kan mamawh huna hai chhuah leh theih turin thukru thiam ila chu kan khawsak hi nasa takin a danglamin a rinawm. An sawi fo thin Israel ramah chuan thlaler kha buh hmuna chantir turin tui an luantir chawp a. Keini ai chuan an hna chu khirh zawk fe a ni. Mahse keini chu a ti theitu tur zingah chutiang tumna nei chu kan la awm fuh lo te pawh ni tur a ni. Kum tluana ruah a sur lohna hmunah mi chuan kum tluanin tui an la lut thei a, keini chu ruahsur avanga kan kalkawng pawh kan laih zawh theih lohva kan 'bill' te pawh kan 'revised' tluk tluk laiin tui nei lovin kan thlai chin kalphung chu dawrawm tak a ni. Hei aia tam leh hei aia rei hi fur ruahtuiin min chenchilh se thildangah kan buai dawn nasa a, mahse a tawk vela chunglamin min han pek hi thlai vawikhat chauh thar nan kan hman tak tlat avangin kan khawpkham ta lo a ni.

Kan tui hi tlang sang chunga dah dan kan hriat hun hunah he ram hi thlai chin kawngah kan ding chhuakin ka ring thin a. Thil harsa tak a ni maithei, mahse tlang chunga tui dah dan kan ngaihtuah loh avanga kan buaina khua hi a sei ta lutuk ka ti. Kan ram hruaitute zinga tu emaw hi chuan tlang chunga tui dah hi atchilh thei hlauh se ka ti ngawt mai. Vawilehkhatah kan duhna hmun zawng zawngah kan dah fel kim vek hauh lovang, mahse UT kan nih hlim aṭang khan kum nga chhungin tlang chung sang hmun sawmah tal tui lo dahkhawl thin ila chu tunah chuan Mizoram chu hei aia dinhmun thaah hian kan awm tawh a beiseiawm. Vawiin thlengin a tuizem sem zawngin kan la khawsa a, chawlhkar hnih khat tla tur tui dah khawlna vel kan la buaipui ta laih laih zawng a ni. Ei leh bar thar chhuahna tak tak thleng phakin tui kan la ngaihtuah chiah lo.

Hmun thenkhatah chuan tui lak te kan ti a, pawisa te pawh kan seng nual, mahse leilet zawl awmna leh ram zawl awmna hmun a tam lova, a neitu leh a enkawl theitu inkar a la awm leh ta zel bawk a. Chuvangin tui luang sa, ram zawl leh hmun rem chawm thei hi chuan hnathawktu tam tak a daih thei lo a ni. Hemi avang hian mual rem tha deuh leh hmun sang deuh chawmtu tur kan ngaihtuah hi a tul hlein a lang.

Hmanah khan Japanese-ho nge Korean-ho lo kal khan, "In tlang te hi rawt hniam vek in phal lovem ni?" tih zawhna kha an zawt e an ti a. He zawhna hi ngaihtuah tham tak niin a lang. Khawilai mualbawk chhip zum emaw te hi chu a remchan dan angin rawt hniam ila, buh leh thlai leh thei chinna hmun tha tak kan siam thei mai awm e. Hetiang hna lian tham thawk lo hian kum sawmli dawn lai State sorkar kan lo ni ta a, kan pawisa te chu a luang ral ve zel tho chu a nia. Tlang rawt 'policy' te hi neih chi a ni em? Ecology leh Environment kan tichhe lutuk ang em? tih ngaihtuah a, kum sawm hnua kan tana tha zawk tura rorel dan ngaihtuah chhuah thiam a tha ngawt mai.

Tun dinhmunah hi chuan kan tuihna thenkhat chu tuten emaw an la kangchat thak thak a, luite tui luang her her thin te kha a thei theiin an la peng fai vek a, luikawr tam tak chu a khawro ta reng mai a. Hengte hi heti lo deuh hian, phal chin tawk neiin, an hman tangkai dan te en zuiin tihdan phung fel deuh neiin enkawl ila a duhawm ngawt mai. Environment leh thildang leh midang mamawhna ngaihtuah lem lovin a thei apiangin hetia lak zawh vek hi chu a hmun a zirin a rem lo deuhvin a lang.

Chaw leh tui hi thil hrang ni si, thil inzawm tlat a ni a. Hei hi sorkar laipui chuan a hrechiang a, chuvangin 'Watershed Management scheme' te siamin a hranpain pawisa te pawh a phal a. Mahse vawiin thleng hi chuan hmuh theih khawpin kan la tangkaipui ta chiah lova. Buh leh bala intodelh kan tum chuan kan tihdan pangngai a Bulldozer lei aṭanga tan ngawt te, lo zawhna lama Minister feh ve rikngawt te leh loneitute tana a mihring tlawn lungawi tam zawnga eng pawisa emaw sem ai chuan kan thlai chawmdan tur ruahman te hi tih awm tak a niin a lang.