KUM 2023 A MIN HMUAKTU THIL PAHNIH

Kum hlui kan thlah liam fel a, kum thar 2023 kan lo chuangkai ta. Kum 2023-ah hian Mizoram chuan hmuaktu langsar tak pahnih a nei a. Pakhat chu kum tawp November thla vela inthlanpui, Assembly Election lo awm tur hi a ni a. A dang pakhat leh chu thil engemaw, kan hriat phak loh lawmawm tak a thleng a nih loh chuan pawisa lamah Mizoramin harsatna kan tawk dawn a ni tih hi a ni. He pawisa harsatna tur hi chu inthlanpui lo thleng tur anga chiang hi a nih lohna lai a awm thei a, kan Central sorkar hian engemawti takin min duhsakna emaw, eng tihdan hmang emawa pawisa min pek mai theihna te hi a lo nei mial emaw a ni thei. Chuti a nih chuan pawisa harsa tura ringtute hian kan ring sual ve maithei bawk a ni.

Inthlanpui lo thleng tur hi a nghakhlel pawl an tam viauin a lang a. A nghakhlel ber bertute chu Party mi lam ai mahin Party mi ni lem lo, neutral kan tih mai te hi ni zawk hialin an lang. Party te hi chuan tlin leh tlin loh tur thu an ngaihtuah a, tlin loh palh hlauhna nen, nghakhlel angreng si, nghakhlel tak tak ngam mang chiah si lovin tlin chak bawk siin an awm a. Heng neutral mite erawh hi chuan tuna kan awmdan ang lo deuhva awmdan hi rawn inher chhuak hram se an tih vang a ni berin a lang a. Party mi an nih ve lem loh avangin Party pakhat an tan vang a ni chiah lova, mahse tuna kan awmdan hi hahthlak an ti ve hle niin a lang. Dik tak chuan thluak dai leh ngaihtuahna fim pangngaia lo thlirtu tan chuan thil awmdan thenkhat hian lu a tihai ve riau a ni. Dan phal lohva thil titute hi kan State rorelna hnuaiah hian zalen riau anga ngai awm ta se a mak lo tlat a ni. Phal loh thil titu (Smuggler) te zalen hmel an hmuh hian mi tam tak tan chuan kan khawtlang nun te, kan rilru lam (moral) te hi a tlachhe mai ang tih an hlau ni berin a lang.

Kan Mizoram kalphung pang­ngai, kum 1993 vel atanga kan neihah chuan kum nga chhung hi Party pakhatin ro an han rel a, a dawt leh kum nga chhung pawh rel leh tur anga ngaih an ni chawk. Kum nga term hmasa rorel zawh hi chuan Party dang tan hian campaign a sak em em a, mipui hi an ngawi chuah mai a, han inthlan pawhin rorel lai Party bawk an tling leh mai thin a ni ngai a. Tun tumah hian kum nga chhung hi a rei tawk ta viau anga ngai an tam ta deuh niin a lang. Dik tak chuan tun kum nga 'term' khat chhung hian kum nga 'term' hnihna a thil thleng ang deuh kha a thleng tam lutuk ni te pawhin a lang. Kum 2023 inthlan tur hi mipui pangngai (neutral) mi tam tak hian an ngaihven riauvin a lang a, Party mi leh sa pangngai ai mah hian an ngaihven ang e tih hial tur a ni. Kumin hi kum danglam deuh a ni ang em? Tun inthlan tur hian danglamna a nei ang em? Heng zawhna hi reiloteah kan hre fiah thuai dawn a ni.

Kumin kumthar leh a hma lawka Krismas kan lawm laia rilru kap ve rantu chu sorkar pawisa a ni. Hun dangah chuan Krismas lai chuan Krismas hla leh Krismas thlarauvin mitin min tuam thin a, kumthar lawmna pawh a ngaiin a kal mai a, sorkar pawisa daih daih chu mimirin kan ngaihtuah ren run lem lo. Mahse kuminah chuan Krismas leh kumthar ruai thehna lamah pawh sorkar pawisain titi a luah ta hle mai a. Nikum December thla hlawh kha sorkar hnathawkten engtikahnge an lak ang? December thla hlawh chu lo la ta se January thla hlawhah sorkar a buai ang em? January thla hlawh chu lo la leh ta pawh ni se February thla hlawh engtinnge ni ang? Kum sawm chhunga kan sorkarin a rulh leh tur leiba, vaibelchhe 800/900 chu kan sorkar hi tu pawhin lo enkawl se engtinnge kan state hian a rulh tak ang? tih te hi mi pangngai deuh rilruah chuan a riak ve ta reng mai niin a lang. Mipui mimir nazawng chuan sorkar sum dinhmun an hriat theihdan ber chu sorkar hnathawk hlawh lak theih leh theih loh tih vel hi a ni mai a. Mahse sorkar sum dinhmun hre tura a kil hnaitu (finance deptt. mi leh sa) te hawiher leh thil awmzia hre pha awm deuh chin apiang an mang a ang ni tlatin a lang a. Tlem laia pawisa tamzia sawi vaktute lah kha an ngawi ta tlat bawk a. Sorkar hian sum a nei lo tak tak a ni tih hi rin loh hleih theih pawh a ni ta lo.

(Keima mimalah chuan kum 2018 kum tawpa kan inthlan zawh atanga kan Mizoram sorkarin sum a chelek dan leh kan hotute tawngkam ka ngaihtuah a, ka lo thlir ve khan ka mang a ang daih tawh a. 'Heti chuan a fel dawn lo, a tawpah kan buai ang,' tih thu kha ziah ka chak em em a, ka hlauthawng bawk a. Mahse rei vak lova lo lang chhuak leh mai tur si, sorkar laipui tanpuina leh duhsakna avang emaw a sutkian dan awm thei thil kha a chhe zawnga lo hrilhlawk ang deuhva awm kha ka ngam lova. Mahse kan state sorkarin sum a lakluh dan leh a indaih loh reng reng dan te ka ngaihtuahin ka ngaih erawh a tha thei lova. Ngaihtha hauh si lovin ka ngawi ta mai a. Ngawi lo pawh ni ila keini sawi ve te chuan pawisa bawm vawngtute ngeng a chhun pha dawn lo tih lah ni êng tluka chiang a ni si.)

Miin tu te lei emaw a ba a, an rawn thin tak avanga midang pawisa puk leh, hnathawhna lama hak zauh kan duh avanga chet awlsam nana pawisa kan puk hi chu a danglam a. Tuna kan sorkarin pawisa a puk dan hi chu leiba rulh loh theih loh neih vanga pawisa puktute dinhmuna ding angin pawisa hi a puk ni tlatin a lang. Pawisa lah kan puk tam tawh viau mai lehnghal a. Tu huatthu ni suh se contractor tlachhia, pawisa puk lo thei lova awm, chutah pawh puk chhawn zut zut ngai ang chi hi kan ni ta tlatin a lang a ni. Sorkar hnathawkten hlawh an lak thu hi thuthar, 'news' a ni titih ta tlat hian ngaih chu a ti tha vak lo. Heng avang hian mimir tan pawh Mizoram sorkar sum dinhmun hi a derthawng pawh ni tawh lovin, a chhe tawh hle angin ngaih loh theih a ni lo.

Heti khawpa pawisa kan harsat nachhan ni bera lang chu kan neih theih zawng zawng leh kan hman ngei ngeina tur hi a intuha lo ni tlatin a lang a. Chuti chunga 'Tuizem lianpuia khawh lut zur zur, a lehlama liam chur chur, a dawh thei theiin dawh teuh teuh tur,' tih thu vel khan rilru a luah lo hlei thei meuh lo. Pawisa tam thu sawi peih ber leh sawi nasa ber Chief Minister-hova puk chawp takmeuh meuhva kan han khawsa ta hian kumthar hi danglam deuh hlekin mipui min hmuahtir ta kan ti thei ang. Pawisa tam lutuk sawi phal loh te, tuizem lianpui te kha khawnge a awm tak ang tiin kan ngaihtuah lo thei lo.

Hetih lai hian Mizoramah contract system, a nih loh dan tura hman nasat uchuak a awm mekin kan hre lo thei lova. Kawng laih te, lei dawh te leh hna naran deuh deuh mai chu hna bik 'restricted tender' anga tuten emaw an lantir zawh vek atang khan kan ngaih a tha thei tawh lo ni berin a lang a, ngaihthat tur pawh a ni hek lo. Chuta chhapah Bill la thei bik mi pahnih Mizoramin kan han hmelhriat bel hlur mai a. Midangin pawisa an lak chhuah theih loh laia pawisa la chhuak zat zat thei bik an awm tlat a, chung te chu kan hre vek a, thin a dam mawh tlat. Mipui nawlpui leh Opposition Party a awm te aia rilru na zawk tur chu Ruling Party worker leh thinlung taka ram hmasawnna duh vanga Party zawm, Ruling Party member te an ni tur a ni.

Heng thil chi hrang hrang bakah Kuhva tawlh avang te hian a hlawk­puitu mi tlemte bakah chuan neutral mite hian kumin inthlan tur hi an nghakhlel ni te pawhin a lang a. Ngun taka ngaihtuah phei chuan an nghakhlel a nih pawhin a dik thlap a. Nghakhlel ta miah lo se a mak zawk ngawtin a beidawnthlak ngawt ta ve ang. Chutih mek lai chuan pawisa harsatna hian kan hman zawh tak December thla hlawh a a nghawng ngeiin kan ring a. January thla hlawh a nghawng leh ngei ang a. February thlaah hian kan ziaawm theihdan tur kan hre pha hek lo. Heng thil pahnih ngaihven miah lo hi mi awm ta se an ti mak viau zawk awm e.