SORKAR HNATHAWKTE THIL NGIAT HI

Mizoram sorkar hnathawk inzawm khawm pawl chuan D.A pung lak leh pension hun kum 62 a dah an ngiat mek a. Mi tam tak tan chuan sorkar hnathawk pawlin an thil ngiat zinga pakhat mai a ni ve maithei a, mahse thil awmzia ngun taka chhut chuan he thil hi ngaihtuah tham fe a awm, a chhan pawh he thil hian kan tunhnu hun thui tak a hril dawn tlat a ni.

Kan Mizoram sorkar hi tunhnua kan han hriat chian hian indaih lo deuh hret a khawsa reng a ni a, State dang indaih lohna ai hian kan indaih lohna hi a manganthlak zawk deuh ni te pawhin a lang bawk. A chhan pawh kan pawisa hman ngei ngeina tur leh kan pawisa hmuh ngei ngei tur hi a inrul tawk zo lo sa tlat a. Chutianga awm ve dang an lo awm a nih pawhin kan Mizoram sorkar chungah chuan chutiang chu thleng ve lo se kan duh a ni. Chutih laiin chutianga awm hauh lo State chu India ramah hian tam tak an awm tih hriatreng tur a ni a, hetianga indaih lo sa em em hi chu state tlemte chauh kan ni a, a chhe zawnga kan nih ang ni ve an awm avanga insawi thiam mai hi a changkang lo hle. Veng dang tlangvalin drugs ngawl an vei avangin kan fate drugs ngawl vei kan tuar nep chuang hauh lo.

Tuna kan Ministry hrawn mek hian kum 2018 a rorelna an chan aṭang khan renchemna nei lem lovin pawisa a hmang nasa ta deuhva, kan indaih loh dan hian kiltin a hawl kim ta deuh bawk a. Tuna kan nihphungah chuan renchem taka pawisa kan hman pawh hian indaih mang lo sa kan ni hrim hrim a, chuvangin renchem loh chu tlin lo tak tura ngaih kan ni. Zu ruih hma pawh a fing tawk lo langsar tak maiin zu a ruih lek phei chuan a buaithlak chhunzawm lehzual hle ang deuh hian neih loh tawh sa nak alaia renchem loh hi chu tlin lo tak kan ni.

Pawisa neih loh nak alai leh, sorkar hnathawk pawhin an hlawh pangngai an lak theih leh theih loh kan inrinsiak mup mup laia D.A pung lak ngei ngei lo tum tlat hi a ngenngawlthlak viau mai. Sorkar hnathawk nawlpui, a pawisa sengso zawnga duhsak belh hi he Mizoram hian a tlin tawh hauh lo tih hi ngaihdan awmsa a ni a. Sorkar hnathawk pangngai, kan mamawh ngawih ngawih, zirtirtute pawh kan rawih belh theih loh lai leh, loh theih lohva rawih an tulna hmun lo awm tharah pawh sorkar hna pangngai (regular post) siam lova 'contract basis' 'MR' tih leh a nghet lo leh hlawh tlem zawk, pension pek ngai lo tura kan inrawih ngat ngat laia a hamtha tawh sa anga lang satliah pawh ni lo, India rama sorkar hnathawk hlawh sang pawl tak anga ngaihin India ram state zinga sorkar rethei ber pawlin a hnathawktute pawisa lak tur tipung zawnga thilphal hi a tlin loh zawng tak a ni ngei ang.

Tlem lai khan sorkar hnathawkte hamthat thu lam hi ka ziak a, thenkhatin an duh mang lo ni awmin ka lo hria a. Anmahni Whatsapp Group lamah phei chuan mi te pawh an lo sawi a ni awm e. Thinrim nakfam chuan a awm pawh a awm ve ang a, mipui nawlpui tana thil tha tur ni a kan rin hi a hlawk fal deuh tan chuan hnawksak chan te pawh kan chang thei ang. Mahse kan sorkar hnathawkte hian an ngaihtuah fo tur chu an hlawh hi mipui pawisa a ni a, mipui thawh chhuah aṭanga hlawh hi la an ni a, mipui hian sorkar hnathawk hlawh leh ilo chungchang hi kan sawi thiang a, huatthua lak ngawt hi an tihtur a ni chiah lo. Tunah chuan kan budget 60-80% hi sorkar hnathawk hlawh leh a behbawmah a kal ral ta mai a. Ram hmasawnna hnathawh nan kan budget aṭangin 15% bak a awm thei meuh lova, hei pawh hi mipui nawlpui hian kan chang pha chiah em a hriat miah lo bawk. He thil hi kan vai mai pawh ni lo, kan tu leh fa lo piang tur chenin an tuar dawn. Tih tak takah phei chuan vawiina sorkar hnathawk te hamthatna tihpun tuma tang te hian an tu leh fate lu chungah meiling an chhekkhawl ve thei. Tu chhungkua mah hi sorkar hnathawk tura a bik taka piang chhungkua an awm lova, thawk lo tura piang an awm hek lo. Vawiina hetiang thila sorkar nawr vak vaktute hi an pension ang a, an fate zingah sorkar hnathawk awm lovin nikhaw reiah chuan an thlahte zingah pawh sorkar hnathawk awm lo pawl tak an ni thei. Chutih hunah chuan vawiina hlawk hle tura inngai te thlah hi a tuartu chhungkua tak pawh an la ni thei. Chutiang bawkin keini pawh kan thlah te chu sorkar hnathawk chhungkua tak an la rawn ni thei tih hre chung leh, chuti a nih pawha a dik tawk leh inbuk tawk ngaihtuahin heng thu hi kan ziak a ni tih lo hria sela. Vawiina sorkar hnathawkte er vanga ziak kan ni lova, mimal emaw, a pawl emaw itsik vanga ziak kan ni hek lova, hlauh tur leh hlauh loh tur pawh awmin ka hre lo. Kan phak tawkah tha tur ni a kan hriat kan ziak ve mai a ni.

Kan sorkar hnathawkte hi mi thil hre lo leh hawihhai lo awmkhawm an ni hauh lovang a, heng thil hi tih chhan an nei ngei tur a ni. Rindan pakhat awm thei chu kan sorkar hi a zuamawm lu deuh te pawh a ni maithei. Tu te emaw pawisa an pekdan te, tute emaw an duhsak dan te hmuin, 'Heti hian an ti thova, an duhna lamah chuan an ti zel alawm,' an ti te pawh a ni thei. Tih awm loh taka kan ngaih thenkhat hi kan sorkar hian a ti leh mai zel a. Pawisa nei lo anga ngaih theihin kan sorkar hi awm loh chang te pawh a awm a ni ang. Chu chauh ni lovin tih awm tak tak anga ngaih te hi a ti duh leh mang miah si lova, chumi kar velah chuan vantlang hriat a pawisa nei lo ngawih ngawih anga lang chung siin sorkar zahder loh vang liau liauvin an ngiat te pawh a ni thei. Mahse vawiina roreltute an zahawm loh deuh avanga nakin thlenga thaichhiat leh hleih theih tawh loh kalphung nghet zet mai vawiina irh chhuahtir hi a tha lo thei. Thlabi hlawh pawh an lak theih hram hram chauh laia tihpun han ngiat mauh mai hi tun dinhmunah phei chuan mi state a thil thleng atan a duhawm khawp mai. Lalawithangpa'n, 'A thang leng hnenah a mawi love,' a tih ang deuhvin he thil hi chu mi hriat tam loh atan te pawh a itawm rum rum mai.

Pension kum chungchang lah hi midang duhsakna lam rawngkai lo thupui, sorkar aṭanga hlawh lak theih hun chhung pawt sei tura nawrna a ni. Mahni sorkar hnathawh hun chhung tisei tura sorkar ngen tak ngawr ngawr mai chu tam tak tan chuan phur taka tel ve a harsa viau thei awm e. Mi tha leh fel, dikna duh tam tak chuan tunhma kum 30 vel kal ta, nikhua an la hriat tak tak hmaa an kum an lo ziah naupan te kha mawi lo tiin an pension hun pangngai, kum 60 an tlin veleh sorkar hna an chawlhsan hmak hmak a. Chutih karah chuan mi thenkhat, kum 60 an nih thlengin sorkar hna an thawk thei ang tih hre sa a lungawi taka lut te chuan a huhovin tunah sorkar an han kar leh ta chu a ni a. Heng kan sorkar hnathawkte thil ngiat hi phurpui a harsa ngawt mai.

Pension kum tihtam hian a nghawng tur chu hna pakhat thawktu rau rauah a tlangpuiin a thawk rei tawh zawk (pension hun tihtlai avanga kum hnih dang thawh chhunzawmtu) chuan lut thar aiin a hlawh tam zawk ang a, a tha a lo thum tawh zawkin a tuan a lo fum tawh zawk bawk ang. Chu chauh ni lovin thutna ngaia mi pakhat kha a thut rei poh leh thangthar, hna hmuh ve duh tan kawng a dal rei dawn tihna a ni. Hnathawh ve mamawh, sorkar hnathawh ve duh hei zozai awm zingah a thawk sa ten an thut rei lehzual theihna tur an han kar hi Mizo tlawmngaihna te, ram thang mek mamawhna te han ngaihtuahin a phurpuiawm lam aiin a phurpuiawm lo lam a ni. Hmun tam taka sorkar hnathawk senior, hna thiam leh chhawrnahawm bik te han en hi chuan an pension tur hi uiawm tak chu a ni ve thei bawk nain a pumpui thua lakin pension hun pawhsei hian thangthar tan kawng chu a dal deuh a ni.

Tihpun loh pawh a puk chawp zela engemaw ti ti a sorkar hnathawk hlawh pe hram hram hian a punna tur thu te hi an lo remtihpui leh mai thei a, mahse tunhnaia kan ram rorelna kawnga pawisa sum chungchanga thil thleng han ngaihtuah hi chuan thil mak pawh hi a awm leh thei tawh chuang dawn em ni tih hial tlak a ni miau mai a. Kan sorkar hian engtin tak nge a lo dawn sawn kan la thlir zel ang chu.