TUNLAI TITI

Engemaw chang chuan tunlai titi tlanglawn, han phawrh mai tur hi a awm mang hauh lova, engemaw chang erawh chuan titi tlanglawn, hmun tina miin an hriat ve mai tur hi Mizoram pumah a awm thin. A chang phei chuan chutiang tur chu a awm zet zut thin bawk. Chutiang bawkin khawvel hmundangah pawh titi tlanglawn a awm fova, khawvel huapa titi tlanglawn man pha chu mi changkang deuh an ni a, khawvel huap titi tlanglawn chu sawi loh, Mizoram huapa titi tlanglawn pawh man pha lem lo keini ang te chu kan changkang vak lo tih a lang reng mai. Tunhnu hi chuan thil a danglam ta a, tunhma ang a Radio te ngaithla a, chanchinbu te chhiar tluk tluk lem lo pawhin kan phone-ah hian tunlai thil thleng thenkhat chu a lang ve ta mai thin a. Thatchhe deuh leh tlawktlaw deuh pawh bengvar anga lan a theih ve ta viau mai.

Tunlai titi tlanglawn tak zinga pakhat chu Lengpui Airport a bungraw nawrna tur bik liau liauva siam tawlailir (trolley) chungchang hi a ni. Lengpui Airport a hnathawktu Contractor chuan inthlahrung lo takin chung bungraw nawrna tur tawlailir, a bika siam, aluminium tuiek thei lo, zang heih hawih, a chunga suitcase te, parcel te han dah a, ding chunga nawr kawi zet zet theih chu Airport pawn lam concrete chhun hna thawhna lamah thir tlawn (iron rod) leh Cement chawhpawlh sa nawr nan te lo hmangin an sawp khawbaw zo ta vek mai a. Tawlailir zahnih zathum lai awm zingah sawmhnih vel chauh an sawp chhe lova. A chhe lo anga ngaih thenkhat pawh hi cement kai berh liai luai te a ni. He thil hi tih awm loh tak a ni tih chu han en thuak pawhin a hriat mai theih a, ngaihtuah chian poh leh a ang lo tulh tulhin a lang bawk. I in sa turin Cement mistiri i ruai a, chu i mistiri rawih chuan thingsakawr te leh leilawn te siam hranpa ta lo chuan in sitting room a in dawhkan man to tak mai, uluk taka in enkawl lai chu in awm loh hlanin a chawi chhuak lawk a, thir tlawn tanna tanfungah te, leirawhchan rem dawna chuan nan te, a chunga tuboh a thil chhut nan te lo hmangin dawhkan chungah chuan cement chawhpawlh sa a ti far thul, tui a tibaw thul, a chungah ke bal tak takin an chuang thul, a khem chhe zo ta vek mai ang vel a ni. Tlangnel chin tawk hre lo Mistiri, hmanraw hman âwm leh âwm lo pawh thliar thiam lo khawpa Mistiri mawl i ruai emaw, a zah lo hle che tihna emaw a ni ngei ang. Hei hi tuna kan bungraw nawrna tawlailir leh Airport contractor te thil hmandan chu a ni.

He Airport bungraw nawrna tawlailir hi thlawhna a chuang tur ten an bungrua leh thawmhnaw, awlsam taka an nawr luh a an nawr chhuahna tur liau liauva siam leh dah a ni a. Keini Mizoram Airport-ah chuan Airport pawn lama contract hna thawktuten dim lo baksakin an hmang a, hetiang tawlailir za engemawzat hi a chhe zo ta vek a. A ngeiawmna te, a dik lohna te leh a huatthlalakna em em chu an contract chhan lai khan heng bungraw awmsa hi ring nghal turin contract an chhang lo tawp ang tih hi chhun khaw eng anga thil chiang sa a ni a. Chutiang bungraw awmsa rin chu contract kalphungah thil thiang lo ang tluk hial a ni a. Chutichung chuan Airport bungraw awmsa chu an hmang ta hmiah hmiah tihna a ni. Thiltih awm lo tak a nihna hi a nasa lutuk a, mimal nun nen tehkhin ta ila, mikhual tu emaw hian an thlenin pa nupui hi mutpuiah dil ve ta mai se chutiang vel chu a ni.

Airport thuneitu hi a hranpain (Civil Aviation Wing) an awm a, heng thil hi tu phalna mitmei emaw, tawngkaa phalsakna emaw hmu hauh lo chuan contractor hian ti ngam awm lo tak a nih laiin an ti ta tlat si a, a mak tih mai loh chu sawi tur a vang letling hle. Kan Airport cheimawina hna thawktu hian Mizoram sorkar hi a ngamtlak hle mai a, ngamtlak viau awm reng pawh a ni. A hmaa Airport sak lai a chim khan sorkar pangngai kalphungah chuan Inquiry lak a, a chhan zawn a, a thawktu contractor kha engemaw ti tala hrem awm tak a nih laiin khang chunga thuneitu, PWD changtu Chief Minister kha a thleng thla hmasa nalh a, hrem lam thu reng reng a sawi ta hauh lova. Chu chauh ni lovin Airport satu hian he hna hi a thawh phak loh a ni tih hre chung chungin an thawhtir tih chu a thawh fe tawh hnuah hetiang hna thawk thei tur hian a dinhmun an chawisang chawp mai mai tih kan hriat vek kha. Chu chauh pawh a ni lo, midangin hetiang hna hi a awm a, contractor tan thawh theih a ni tih an hriat hma khan a thawktu tur hi 'Restricted Tender' pawh ko hman lo khawpa hmanhmawhin an thawhtir sawk sawk a, mipuiin 'An thawk a ni awm e,' kan han tih ve meuh kha chuan kum chanve dawn lai (thla nga) tehmeuh an lo thawk mawlh mawlh tawh mai kha a ni a. Kan Lengpui Airport vel hi chu chhun khaw enga vairam Gunda rualin thingtlang nula an pawngsual a, chhan ngam si lova mipuiin an thlir thup ang maiin tu te emaw hi chuan an pawngsual ngawt ngawt a ni ber mai.

Heti chung hian, 'Kela be be mah la ka talh tho tho dawn che,' tih ang maiin thuneitu lam hi chuan mipui thinrim thawm te leh mipui mangang au thawm te chu hre lo ang maiin an duh chu an ti chhunzawm ngar ngar mai a. Tuna mipui tam tak ngaihtuah ber chu, 'Kum tawpah te hian rorelna fawng vuantu hi inthlak theih ni ta se, heti khawpa Mizo mipui min zahder lotute chungah hian eng thuneihna nge sorkarin a lek ang,' tih hi a ni mai.

Titi dang leh pakhat chu Vairengte leh Sairang inkar kawng laih tura zangnadawmna pek tur chungchang hi a ni. Helai kawng hi motor pali, a ruala tlan theihna tur (Four lane) a laih tur a ni a. Hemi chungchangah hian Pu Gadkari, Minister, Road Transport and Highways, Government of India chuan Nikum, 2022 January ni 6 khan Pu Zoramthanga, Mizoram Chief Minister chu a mimal tak (D.O letter) a lehkha rawn thawnin NHIDCL (National Highway Infrastructure Development Corporation Limited) duan lawk ang leh kawng zawn lawk anga kawng chu laih a nih lohva, amah Pu Zoramthanga rawtna anga kawng chu laih a nih chuan kawng ko a sang lutuk ang a, leimin a tam duh ang a, ram ngaw tihchhiat tur a nasa zawk ang a, compensation pek tur a nasa lutuk bawk ang a, kawng siam man a to phah vek dawn bawk a, chubakah kawng chho ulh a tam phah bawk dawn bawk a, leimin leh khuarel chhiatna a thleng tam zawk bawk dawn a. Chuvangin Pu Zoramthanga lehkha, D.O letter No. CMO.37/2021/116, October ni 21, 2021 a a rawn sawi ang chuan tih loh zawk a tha a. NHIDCL-in October ni 23, 2019 a a lo pawm tawh kawng zawk kha zawm a tha zawk ang, tih a ni.

A chunga lehkha atang khian Pu Zoramthanga, Mizoram Chief Minister hian kawng awmsa tihzauh belh lovin compensation tam zawk pek tulna tur kawng thar siam a rawt tih a lang a. A mak tih mai lo chu sawi tur pawh a vang letling hle. Central lam mite zawkin kan Mizoram kawng laih thuah kan Chief Minister aiin Mizoram tana tha zawk tur an ngaihtuah zawk daih tih a lang a. A zahthlak zawnga ngaihtuah pawhin a zahthlak a, kan Chief Minister hi chuan tuten emaw compensation pawisa an lak theihna tur a nih dawn chuan Mizoram thing leh mau te hi dimna a nei lova, kumkhuaa kawng chho ulh tur pawh a pawiti hek lova, compensation pawisa lak tam theihna tur chiah a ngaihtuah niin a lang.

Heng bakah hian NABBARD atanga kan sum puk hmanga sikul kan sak, a pawisa bituk zat leh a sakna tura pawisa hman theih tak tak zat inthlau ta lutuk te hi mi pangngai tan chuan a veiawm a (Sikul pakhat sak nan Rs. nuai 17.0 lo sanction ta se, a satu hnen thleng chu Rs. nuai 8.0 vel te a ni a); PMJVK pawisa, Education leh Health Department lama hman deuh vek tur (80%), chuti lama hmang ta lova phul lem phah nana kan hmang ta chiam mai te hi mi pangngai chuan rilruah an vawng reng a. Kan pawisa hi a kal lohna tur lamah a engamah hmain kan hmang chiam mai a. Khawvelin Education (zirna sikul) leh Health (hriselna) a dah hmasak laiin kan sorkar chuan phul lem a ngai pawimawh ber mai a. In zathum vel khaw khelmualah te phul lem cheng vaibelchhe man a phah ta mai a ni. Fate sikul kalna lam leh damdawi leina tur neih mang loh laia pheikhawk manto, cheng singhnih singthum vel man inleisak ang a ni.

Heng kan han tarlan bak hi thil tam tak a la awm a. Nuai thum sem te hi chu tumahin kan sawi peih tawh lo law law a, kawngchhawngah pawh kan beidawng fel vek a, leiverh pawh kan rin lohna lam daihah siam a nih hmel a, vaibuh ei loh te pawh a riruang kan hmu miah lova, mau hmanga intodelh leh eizawn nana mau chin hman pawh sawi peih kan awm tawh lo. Mau tiak leina chauh kha kan sawi veih veih peih chauh tawh a. Kuhva rah ro tawlh pawh engemaw ti ti chuan a thu a dai ta titih ringawt a. Mahse Hachhek tlangdung kuhva chingtute erawh chuan an tuar hle zawng a ni.

Mihringin duh duh kan sawi thei a, thuneihna kan kawl bawk chuan thil mak tak tak leh awm lo tak tak kan ti thei, mahse kan sawi leh kan tih ngei hi thiamloh min chantirtu chu a ni leh thin.