Assembly Budget Session

Mizoram Legislative Assembly Budget Session a awm zo chiah a, tun MLA Term chhunga a hnuhnung ber tur a nih tawh avangin a khawi lam ve ve pawh an tang hle tih a hriat theih. Thenkhat tan chuan ngaihnawm fe fe a awm ang a, thenkhat tan chuan ngaihnawm lem lo te pawh a awm bawkin a rinawm.

Ngaihnawm lai : Kan aiawh tura kan thlan chhuah thenkhatin dik leh tak angreng tak taka thil an han phawrh chhuak a, an han sawi thin te hi a ngaihnawm hle. Tak khelh khawlh a Pu Lalrindika Ralte-in thu a'n sawi leh a thusawi dan kalhmang te kha ram leh hnam vei tak tak tan chuan a ngaihnawm hle mai a. Khatiang thu kha kan mamawh viau ni te pawhin a lang. Mahse MLA thenkhat rilru leh a rilru chu a inpersan hle awm mang e tih a ngaihtuah theih. Kan aiawha kan thlan thenkhat chuan tluk loh rim an nam hle mai a, thil chinchang leh kan pawisa awmdan te pawh an lo hre hle mai tih a lang a, a lawmawmin a thlamuanthlak viau mai.

Mak angreng : Kan Chief Minister-in kan sorkar leiba, 'A percentage in ka sawi dawn lova, a pawisa zatin ka sawi dawn,' a'n ti te te a, India ram State a pawisa ba tlem ber dawttu anga Mizoram dinhmun a sawi ta mai kha a mak angreng viau. A pawisa ngau ngauva kan bat chu a tlem maithei, mahse kan State thawh chhuah atanga chhutin kan bat kha kan tan tam tak a ni. India rama State hrang hrang hi kan inlen hleihin mihring kan intam hleih a, kan budget pawh a inlen hleihzia chu rapthlak tham a ni. UP chuan MP 85 an nei thei a, keini chuan pakhat chauh kan nei thei. Chuvangin kan awmdan leh kan nihna tawk hi a percentage lo chuan chhût chi a ni lo. Chuvangin India ram State zawng zawng leiba kha a percentage vekin an chhut a, kan Mizoram kha chutianga tlem anga kan lan theihna lai ringawt ngaihtuah a, a percentage lam sawi lova a pawisa zat sawi tak mai kha a buaithlak viau a ni. State thenkhat khawpuia veng pakhata khawsa pawh kan zat lova. Chu chauh ni lovin State dang thenkhata an SDO pakhat bial chhung mihring zat vel lek kan nihna mual pawh a awm. Chuvangin mite chhut dan pangngaia a percentage a sawi ve mai kha tih awm tak a nih laiin kan Chief Minister chuan kan dinhmun dik tak kha sawi lovin a hahdam zawngin pawnlang takin mipui rorelna hmunah dawt tih ngawt theih si loh, mahse tehfung dik ziktluak si lo hmangin mipui min hrai ta tlat a ni. Khatiang thu kha chu Assembly House ni lo, khaw kilkhawr deuh hmun dang, signal leh University zirlai awm loh deuhna hmuna tihchi a ni. Maharashthra leh Mizoram inthlauhzia hre pha ve tura ngaih mihring kan awm ve nukna hmunah chuan a zialo lam deuh. Aizawl sipai lammual a tlangval sanghnih vel pungkhawm hmuh a, 'An hmelmate chuan an va chak lo rua em,' tih mai ang vel a ni a, a mak deuh.

Pawnlang ngaihnawm lo lam: MLA thenkhatin Chief Minister tlawnna ni ngeia ngaih theih thu an sawi hliam hliam ti ila kan duhthawh lutuk lovang chu maw. A nazah zawnga, 'Kan Chief Minister zahawm tak zarah,' han tih deuh hram hram anga lang te kha a hawihhawm uchuakthlak lutuk deuhvin pawnlam atang chuan kan lo ngai. Khatianga titu tam ber (han ti ila a nambarin an tam lem lova) kha chuan engemaw tia Chief Minister duhsak an beisei hle tihna emaw te pawh a ni thei ang a. MLA Fund te hi a tlachawp a Chief Minister-in a phal dan ang anga sih chhuah chawp zel emaw ti tlat tan chuan a tih awm tak a ni ve maithei, mahse Mizo pangngai rilruah chuan a mak deuh tlat. Khatianga titu lam kha mipui lam chuan an din chhuah hma aiin kan dah sang chuang lo angreng viau. Hetianga 'clear' deuh maia tu te emaw 'play' hi saptawngin engtinnge an sawi ka hre chiah lo. Tu Party pawh sorkar se hetiang a fiah (clear) lutuk maia inbawl (play) hi chu kan ram roreltute hian ti tawh lo se mipui chuan kan duh zawk a rinawm.

House zahawmna : Kan Assembly House hi kan rama rorelna sang ber a ni tih hi sawi ngai lova thil chiang a ni. He Assembly House a kan ram hruaitute che vel hian kan dinhmun thui tak a tarlang a, chuvangin awmze neiin, mipui thatna turin, thudik leh thutak fel takin sawi khawm sela. (Singapore Prime Minister-in an Parliament a thu a sawi te kha chu a ngaihnawm zet kha le.) Chu an sawihona thu leh he hmuna an thusawi te chu anmahni theuh hian zah sela kan duh a ni. Thusawi inngaihthlaksak tawn lova nuho tuikang nghak inhnial ang maia chawpchilha inchhan tawn nawk nawk te hi chu a zahawm lo deuh. Hemi kawngah hian engemaw palh chang chu han awm mah se a tlangpui thuin India ram State dang dang Assembly House nena han khaikhin hian kan Assembly House hi a zahawm pawl tak niin ka lo ring ve ringawt a. Hetah hi chuan a 'percentage' a lak pawhin a ti tha pawl tak kan ni mai awm mang e ka ti. Kan MLA neih tawh te pawh a tlangpuia lakin an fakawmin tam tak chu dawhtheihna leh patlinna kawngah tluk loh rim an nam khawp mai. A chang erawh chuan Assembly House a chiang taka kan thusawi, lo ni leh ta chiah mang lo awm thin anga lang te hi a fel lo ve deuh, entirnan 'A damlo apiang tan cheng nuai hnih kan dah vek,' han tih te ang kha chu a chiang beng bawng em mai a, thudik ni hram se a duhawm ngawt a ni. Mizorama pa zahawm ber tura ngaihin a House a khati khawp a chianga a sawi kha chu thudik ni hram se duhthusam a ni. Mahse a dik lo tih chu vawiinah mi zawng zawngin phat rual lohvin kan hmu si.

Tichingpentu vs tihmasawntu: Kan Assembly Session hian eng chenin nge kan State hi a kaihhruai tih hi ngaihtuah a ngai. MLA thenkhat chuan sorkar thiltih chi hrang hrang an hmuh te an sawi a, Chief Minister vanga heng sorkar hmalakna zawng zawng hi lo awm anga lantir tum ni awm takin thu an sawi a. A nihna takah chuan Chief Minister chu sawi loh, MLA-te hi bang vekin President's Rule-ah pawh awm ila sorkar hmalakna chu a kal thovang. A thenah phei chuan Minister leh MLA te hi inrawlh lo tawp se hmalakna thenkhat chu a fel zawk daih ang. NABBARD loan hmanga sikul thawm that te kha Ministry inrawlh lovin Education Department kutah hlan ni sela, Chief Secretary-in kaihhruaina fel tak pein hman ni se kan tangkaipui zawk daih ang tih a rinawm. Central Scheme, a tihdan tur fel taka awm sa thenkhat hi chu sorkar Department kutah hlan a, an tih dik leh dik loh kha vil mai awm a ni a. Mahse Minister leh MLA tam tak chuan khawih chingpen phet an tum a, thapui thawhin Department miten an dang hram hram ang vel a nih chang a awm. A sum lokalna turah engmah an tih leh thawh awm hauh si lovin a pawisa awm kha engtinnge kan Party mi te vulh nan kan hman ang tih ngaihtuah mai mai leh hnathawktu tling lo hum vel mai mai hi Minister leh MLA thenkhat tel vena a ni. Chutih lai kara sorkar hmalakna kaltluang pangngai tlawh chhana an hmaichhana Chief Minister emaw, a changtu Minister emaw 'play' vel hi ngaih ropui a harsa.

Hetih lai vek hian Minister then­khat chuan an Department chan hnathawh chungchang an hriain thil kilkhawr deuh anga lang an han zawh pawhin an lo hre viau a, a ngaihthlak a nuam khawp mai. Assembly House a hnial dan hleih theih lohva awm avang ringawtin Minister/ MLA tha nihna a ni lova. Rinawmna leh dikna nena Zoram rawngbawl hi kan Minister te leh MLA te hian tum tlat se a tha ngawt ang.