LEHKHABU

Tunhnaiah lehkhabu pahnih ka chhiar ve a, tunhma a lehkhabu chhiar ve thla zen thin khan lehkhabu chhiar ka ti hlei thei ta meuh lo ni berin ka hria a, lung te a lengin khua te pawh a har khawp mai. Kan tleirawl chhuah chhoh lai, kan mit chak vanglaia lehkhabu duhzawng tak mai kan han chhiar kha chu a tluka nuam a vang ve phian. Lehkhabu te kha lo chhiar lo phei ila chu keini ang pianpui finna tlachham hi chu he khawvelah hian kan lum bo daih mai awm mang e ka ti. Chutih laiin mi te anga taima leh finna pai tam lo ta chuan lehkhabu tangkai kan chhiar tha peih lova, a ngaihnawm tur leh a chhiar awlsam chi te kan han chuk lawr den den a, chhiar ve nual e ti lo chuan hma ka sawn lo hle tih pawh ka hria. 

Mahni tawk tawk chuan lehkhabu ngaina nih te hi ka tum ve a, ka tlin meuh lo zawng a ni! Lehkhabu tak tak, ram inrelbawl dan te, finna thu chaina lehkhabu te leh ngaihtuahna luh thei tak tak te hi ka chhiar tlem hle a. Chutih laiin lehkhabu tualleng Novel eng eng emaw te hi ka tuipui zawng a ni a. America ram ka zu kal khan lehkhabu dawr lianah lehkhabu ka lei ang ka ti ve ran ran a, a luh pawh pahnih khatah chuan ka lut a. Mahse Delhi Janpath vela dawr ang deuh tho kha a lo ni a. A lo danglam tehchiam lo. Mahse saprama lehkhabu lei nih kha mi hmuh a intih theih nan ni lo, keima duhthusam tihhlawhtlin nan ka duh ve hrim hrim a, bu thum vel chu ka lei tain ka hria a. Bu hnih chu ka chhiar a, bu khat phei chu ka chhiar zui ta mang lo. 

Tunlaiah zawng lehkhabu lei turin dawra kal pawh a ngai ta lova, phai kal inchah pawh a tul hek lova. Mahniin awlsam takin kan duh duh a chah theih ta. Tunhma lehzual kha chuan rel station a A.H.Wheeler, lehkhabu dawr nawr kal theih te khan lung a tilengin khangah khan lehkhabu engemawzat ka lei a. Tun thlengin ka lung a tileng nain rel station hrim hrim pawh kan hmuhna chin a rei ta viau lawi si. Mizo tawng lehkhabu tih tlak deuh lah Synod Bookroom-ah a awm deuh vek ti ila kan tisual kher lovang. Lehkha chhiar kawnga Synod rawngbawlna hi ropui tak a ni a. Aizawl chauh ni lo, khaw hrang hrangah Bookroom a’n awm phei hi chu Mizote tan a vanneihthlak takzet a ni. 

Lehkhabu ziaktu han tih tehchiam tur ni lo, mahse mahni chanchin leh mahni hnathawhna chungchang ziaktute kutchhuak hi a ngaihnawm a. Lehkha chhiar tam ve deuh tawh hnu phei chuan hetiang mimal chanchin, Biography lam hi a ngaihnawm ber e an tia lawm. Chutiang lehkhabu tunhnaia ka chhiar pakhat chu Dr Thangchungnunga (TCa) ziah, Mitin Tan tih a ni a. Ani hian hmanah ‘Ka Tawn Hriat’ tih ngaihnawm deuh mai a ziak tawh a. Kha lehkhabu kha tu leh fate tan thleng pawh a inrochun tlak niin ka hria a. Biate pitar thattute chanchin baka a hnua a thil tawn te kha a makin a ngaihnawm zet mai. Chutah amah lehkhabu ziaktu Daktawr ngei rulnganin a chuk a, a dam chhuah dan leh a rul tur hnathawh dan a’n ziah te kha a khawngaihthlak rualin a ngaihnawm a, a bengvarthlak takzet a ni. Rulnganin a mi chuk te an thih leh thih loh a finfiah tih te kha a takin a tawn hriat a ziak a, a nemnghehna tur dang tu ziah emaw chhiar tur awm leh se ka ti rum rum a, mahse chutiang tur chuan rulnganin tu emaw a chuk a ngai si a, a tihchi chiah loh. Tuna a lehkhabu, Mitin Tan tih hi a tawn hriat ngei nen a chawhpawlh a, a chhiar tha peih leh  hmang tangkai duh tan chuan a hlu hlein a rinawm a. A ziahdan hmang lah hi chhiar nuam chiin, tawi te tein a duh kha thupui hran hranah a sawi thliah thliah a, a chhiar a hahdam bawk. Damdawi lam lehkhabu hi a ngaihnawm mawh tehlul nen ani kut chhuak chu a chhiar a nuam leh hle mai. Chhiar zel tum lo chung pawhin a chhiar chhuah zak theih. A lehkhabu han chhiar hian TCa hi pa namai lo tak, tawn hriat ngah leh pa huaisen tak, ni a a hriat lam chu ti mai ngam a ni tih a lang bawk. 

Ka lehkhabu chhiar pakhat leh chu ‘Mitthla’ tih Pu Ngunhulha ziak a ni a. He lehkhabu hi ngaihnawm ka tiin amah ka ngaisang ngei mai. Kum 90 miin tunhma thil thleng a ziak a ni a, a lo chhinchhiah tha hle a nih loh chuan a hriatna a tha tih a lang a. A enga pawh pawh ni se tluk rual loh a ni tih a chiang hrim hrim mai. Khawilaiah mah insawi thei hauh si lovin pa namai lo, hnamdang zingah pawh duai lo zet mai a ni tih a lang thei a, Mizo tan a hnampui nih a inchhuan phah theih hial. Insawi thei deuh dawn anga amah a inngaih chang apiangin, ‘val hi!’ a’n ti ta thin a. Hmeichheho tihdan takah a lehkha ziahdan hi ka tan lutuk ringawt mai. Nia, mahni chi leh kuangte hmuh phak lohvah, hnam dang karah ti tha ve nia kan han inhriat deuh chuan mahni chipuite lo hriat ve atan kan it thin. He Mitthla han chhiar hi chuan sipai a ‘Fitter’ te lo tangkaizia te kan hriat ve phah a. Mechanic-mistiri inchawhpawlh hna zirna tha tak mai te neih ve a chakawm zual sauhva. BMS pawisa, cheng nuai ruk (1960 hmalamah) kha thawnkir lovin kan Zosapte ruahmanna ang khan sikul leh Technical High School te kha lo din ta ila Mizo hnamin eng ang takin din chhuah phah ang i maw tih a ngaihtuah theih rum rum a, a uiawm ngawih ngawih mai. Crown Colony chungchang phei chuan beng a verh lehzual. Crown Colony chungchang hi sawi a awm thin a, a thenin, ‘A theih loh,’ te an ti a, a thenin, ‘Kha kha chu aw!’ an ti a. He lehkhabu atang hian thil hriat belh tur a lo awm ta a ni. 

Tunhma kan mi hmasaten Tlabung leh Sairang vel atanga vairam dai pawp hram hram chunga mi hnam kara duai lo taka an lo khawsak dan han ngaihtuah chuan thangthar tan chona a nasa talh talh ngei mai. Mahse he lehkhabuin a cho chhuah tur berte hian Whatsapp an khawihsan daih ang tih a hlauhawm si. He Mitthla tih lehkhabu han chhiar hian a ziaktu zahawmzia leh kawng hrang hranga a lo chhuanawm turzia a hriat theih a, a la ngaihnawm em em zui bawk.