Guest writer
PL Liandinga
EIRUKNA
"Sipai ka tan chhung zawngin ka eiru lova, tunah chin thar ka tum lo."
- Brig. T.Sailo.
"A zung chawpin eirukna hi kan phoro ang." - Pu Lal Thanhawla.
"Cheng khat mah ka eiru lovang." - Pu Zoramthanga.
"Kan sorkar atanga ni 100 chhungin eirukna a tawmim ang."
- Pu Lalduhoma.
A chunga kan ram hruaitu hrang hrang thusawi kan tarlan atang khian kan ram hruaitu lawk ber ber te chuan eirukna hi ram tan thil tha lo a ni tih an pawm ngei niin a lang.
Kan duh hun huna kan bantir theih, kan mi chhawrte zinga miin min rawk a hreh loh a, a kuta kan bungraw dah a ruk then duh tawh miau chuan a ruaitu tan chuan kan rawih avanga hlawkna chan chu har tak tur a ni. Kan mi chhawr pawh ni lo, kan chunga roreltute berin min rawk an hnial lohva, min rawk duh tlata kan hriat tawh chuan mipui rilruah inrin tawk lohna nasa tak a awm thin. Chumiin a hrin, thil tha lo dang lo piang chhuak ta chu sawi sen a ni tawh lo.
1. Ram hruaitu leh sorkar hnathawk ten sorkar pawisa an ei hi nang leh keia pawisa a ni: Sangha tlang vuaknaah kan sangha insem tur chhehkhawm atangin val upa tuten emaw an chhungkaw bil tan lo dah hrang ta mai se eng angin nge kan ngaih ang? Anih loh leh nilengin hnathawkin kan inhlawh a, tlaiah min ruaitu chuan hnathawktuho mi pali panga chan tur chu a hlawmin min pe sela, kan insem fel hmain kan pawisa awmkhawm atang chuan kan zinga a huai ber chuan ama mimal tan engemawzat la hrang ta mai se eng angin nge kan ngaih ang? Mahse mi tam tak chuan hei hi kan hrethiam lova, kan hrethiam lo kumkhua bawk ang. Amah Pu Dengchhuana dan takah thil awmdan hrefiah 'Pha Lo List' hi awm ve chawk a ni. Hetianga hrethiam 'Pha Lo List' a awm te hi Political Party ruihchilh emaw, an chhungkhat laina leh hmelhriat an nih tawh chuan an laka thudik hre duh lo thin te an ni duh chawk.
2. Eiruk hi Pathianin a phal lo : Bible-ah chiang taka eiru kan hriat langsar ber zinga mi chu Anania leh Saphiri an ni a, a dang pawh an la awm ang. Mahse keini ang duangin kan han hriat ve mai chin Anania leh Saphiri te chu Pathianin a tihlum nghal. Zakaia pawh khan Isua zuitu nih a tum chinah chuan a sim nghal hmak tur thu kan hmu a. Sim pawh ni mai lovin tu lakah pawh lo hlep ru sela a leh lia rulh a intiam bawk. Chutianga sim ve si lo, min bum theia inngaite laka zawldawh thei nih hi ngaihdamna ngah vang leh ngilneih vang a ni lo, a nghawng pawizia hriat phak loh vang leh rilru chawmawlh vang a ni fo.
3. Eiruk hluarna ram a nuam lo : Khawvela ram hrehawm leh hmasawn lo, Somalia te, South Sudan te, Syria te, Yemen te, Venezuela te hi ram hrehawm anga ngaih leh changkang lo an ni. Khawvel ram nuam leh hmuhnawm, Denmark, New Zealand, Finland, Norway, Singapore, Sweden, Switzerland, Netherlands, German te chu ram hausa leh ram changkang an ni. Eiruk tehnaa a thianghlim dan indawt a sawmhnihna chuang daih a awm America te pawh keini Mizo tan chuan vanram tluk dawnin a nuam. Kan India ram hi eiruk tlemna ram indawtah 80-na chung lamah kan awm. India rama a tha pawl nih pawhin khawvel tehna atang chuan kan la sang vak lovang. India ramah a tha pawl kan nih thuah lah kan chiang chuang hek lo.
4. Eiruk hluarna hmunah dan a lal thei lo : Mimal zalenna hriltu ber chu chu dan kenkawh that leh that loh a zir a ni mai. Khawiah pawh, rorelna rualkhai leh rorelna tha a awm a, zalenna inang tlang kan neih theihna tur ber chu dan kenkawh that leh that loh a ni. Ram inrelbawlna piahah khawngaihna dan te chu awmin ropui tehmeuh mah se mitin ban phak rorelna rualkhai leh intluk tlan theihna awmchhun chu mitin zawm theih dan neih te, chumi kenkawh that te chu a ni thin. Eirukna chuan sawi sual awm hauh lovin fa chuam, hleih neihna a hring ngei ngei a, hleih neihna a nasat tawh chuan hausa leh rethei inkar a zau a. Chu chuan zalenna dan a bawhchhe ngei ngei thin.
5. Eirukna chuan thiamna, dikna leh nundan mawi dang a thaichhe vek : Ram roreltuten eiruk an chin tawh chuan thiamnain awmzia tak tak a nei tawh lova, dikna a awm thei lova, hawihhawm leh tlawmngaihna te chu mi mawl chanpual mai a ni. Heng hringnun parmawi tel lo chuan nawmna a awm thei lo. Eiruk hluarna hmunah chuan a dik lo zawkin thiam an chang a, a tichhe zawkin titha zawk dinhmun a luah miau tawh chuan mihring tan thatna te, dikna te, rinawmna te chu vawn reng theih a ni lo. Chu chu hmanlai, mihring mawl lai, dan aia chakna lalna hun, a saptawng a 'Might is right' (Chakna chu thiamchanna a ni) an tih hunlai awmdan a ni.
6. Eiruk ngeiawmna : Eirukna ngeiawm em emna chhan pakhat chu miin kan chan tur an ruk khawm kha an duh hunah, an duh danin lemte min duhsak vanga min pe angin an han inlantir a, a hrethiam pha lo mi nawlpui chu kan lawm leh em em si hi a ni. An ruk hun kha tlemin tlai deuhin i ipte a thlen hnu emaw, i pawisa bawm a thlen hnu emaw chu ni se hrethiam mai tur khan i hrethiam ta lova. Kalkawng chhe taka hrehawm taka i tlan nachhan kha i hrethiam lova, sikul chhe tak i neih nachhan kha hrethiam lova i awm vang maia thinrim nachang hre lo mai i ni. Nui chung leh thuamhnaw nalh taka dinhmun sang tak atanga rawktu che kha i hmu thiam tlat lova, chutiang hmu thiam lo tamna hmun apiangah chuan eirukna a hluar. Kan chanpual min ruksaktute chuan kan lakah lawmna pakhatmah an lantir lova, tawngkam tha leh nui hmela min biak avanga kan lawmna chuan keini aia an fin bik avanga min bum thei chan a chantir thin.
7. Eirukna hluar chhan : Eirukna hluar nachhan ber pakhat chu ram rorelna fel loh vang leh dan kenkawh that loh vang ni tehmeuh mah se, eiru ngei ni a kan hriat te pawh kan thinhrik ngam lo tlat hi a ni. 'Kei chu a sawi chhuaktuah tang kher lo ila, a man thei chuan man se, hrem se.....' ti tawka dawihzep kan tam vang a ni. Engti kawng maha an thawh chhuah nena inmil thei reng reng lova khawsa te pawh nelawm taka betu, pangngai taka en tlattu nih tum hi hmangaihna leh ngilneihna ai mahin dawihzep thawmhnaw a ni. Chu chuan eirukna a tihuangtau. Amah thianpa K.L.Liana thukhawchang takin, 'Eiru chu malsawmna dawng, zurui chu misual,' titu kan awm nual. Zurui chuan ama pawi a sawi nasa ber a, eiru chuan midang pawi a sawi si. Zurui hmusit a, thinhrik ngam, eiru hmachhawn ngam lo mi fel kan awm nual.
Kan chan tlan tur min laksak a, an duh hunah anmahni kan chawimawi theih nana an eiruk pawisa tam tak atanga tlemte min temtir vetute chawimawi hi kei chuan ka ba lo. Ram rethei hi an ram mipuite thatchhiat bik avang te, an mawl bik vang te leh ram hruaitute thluakin hmasawnna hnathawh thiamna a daih ngang loh vang a ni ngai lova, sorkarin pawisa a hmuh tlem a, a neih tlem em vanga rethei a ni lo — a awm ang ang, a tam emaw a tlem emaw eirukna lama a ral zel vang a ni fo.