Guest writer
PL Liandinga
HLA PAKHAT
A bul tan nana
'Aw ka ram, Mizoram.....'
a'n ti kuai raih atang hian Mizoram chu a vei takzet tih a hriat a. Mizoram tungding turin a hmanhmawh tawh em em a ni tih hriat nan :
'Zanmu chhin a hun tawh lo, khua a var dawn bawar pawh a pau mek e,'
a'n ti leh a. Pawnlam atanga beihna leh silai hmanga beihna ai chuan kan 'corruption' hi kan tan a hlauhawmin min eichhetu tur a ni zawk tih thuah ngaihdan nghet tak a neih avangin :
'Laifei chengreng chawia darfeng aia hrangin an hual che,
I neih rohlu lak tumin.'
a'n ti leh a. Kan neih zinga kan ro hlu ber chu engnge ni ta ang? Sorkar laipui atanga kan pawisa hmuh leh helaia kan state sorkarin pawisa a neih te hi em ni ang? Ni love, kan rohlu ber chu hnam rinawm kan nihna te, hnam huaisen kan nihna te, kan tlawmngaihna te, dikna ngainatu leh Krista zuitu rinawm tak kan nihna te hi a ni zawk. Kan pawisa hmuh ang ang hi hmang dik ila chu thatpui tham a awm a, mahse kan hmang dik tlat lova, chuvangin kan rethei reng mai a ni, tih thu te hian he hla phuahtu, Lalramnghinglova rilru hi a va luah nasa dawn tak em!
'Kan ram leh hnam chhan tur hian sum leh pai hausakna a ngai love,
Dikna leh rinawmna, huaisenna, kan ram tan kan hlan theih chuan a tawk e,'
a'n ti chhuak hi chuan a sawi tam ngawt mai. Pawisa hi lakluh tam lam ringawt a ni lo, a awmchhun hman dik hi a pawimawh fe zawk. Kan ram hruaitu ber mai te hi dikin rinawm sela chu heti teh niai hi kan ni lovang.
Mizoram chu enkawltu fumfe awm lo, ti tha peih lo chung chunga a fawng vuantuten an enkawl tlat angah tehkhinin :
'Thlawhhma thlahthlam ianga lainattu nei lovin,
Hnim hlingneiin an bawm che ram riangte;'
a ti vawng vawng a. Mahse tumahin, 'Kan fel loh a ni, kan mawhphurhna a ni,' ti duh hauh lovin ram roreltu lu ber atanga a tenawi thlengin kum 20 rambuai kan nihna te chu chhuanlamah kan hmang a. Kan retheihna thuah hian mawhphurhtu bik kan awm si lo. Chung chu hrerengin :
'Tu hi nge mawhphurtu? Kei ka ni ti an awm em?
Kan inenchian a hun ta a ni,'
tiin beidawng awrawl a chhuah a. Mahse he Mizoram hi a pumpuia enkawl that loh a lo nih takah chuan mirethei tam tak kan lo awm ta a. Kan retheih chhan bul ber pakhat chu hausa lo tur an hausak tlat thin vang hi a ni. Khawi ramah pawh mipui an han khawsaho a, a thei pawl leh a pamham pawl an hausak thur thurna ramah chuan a rethei pawl chu an rethei ngawih ngawih a. An hlawh zat kan hriat chian em em te chuan an hlawh aia tam an nei a, an kawl a, an hmang a. Chumi karah chuan rethei tan chuan retheihna a zual zel lo thei lo a ni. Chu harsatna chu a hmingah 'hlemhletna' vuah a ni. Hei hi Manghinglova khan a vei :
'Retheite retheih chhan, hausate hausak chhan,
Dawn chianin lung hi a awi mawlh lo.
Ram hmangaih inti siin hlemhletnain kan khat,
Tunge ram riangte hi tungding hlei ang?'
Mimal hmakhaw ngaih vang ni kher lo pawhin rethei leh chanhaite avang chauh pawhin eiruk chingte hi kan hmachhawn a ngai. Dik lo taka thiltih chingte chu mahni thuthmun atang pawhin kan endawng ngam ve tur a nia, ram hmangaihna tel tak tak lova politics khel leh hruaitu nihna chang te chu chanhai leh riangvai te avang chauh pawhin kan do ngam tur a ni. Hawihhawmna bo hauh lova mahni inthiar fihlim hi mi dawihzep awmdan fo a ni a. Thil tha lo do tak tak tur chuan kan zahawmna leh kan lan mawina thenkhat te pawh hloh then ve a ngai fo thin :
'Dik lo te hnawl ngam tur leh pamham te endawng ngaman,
Kan ramin min auve i chhang dawn em?
Ram hmangaihtu der te huai taka do ngam turin,
Chanhaiten min auve lo chhuak thuai r'u.'
He Mizoram, tlangram kir bip bep chiah hi he khawvelah kan ta bil, Mizoram kan tih theih chhun chu a la ni rih. He khawvelah hian Kumpinu tih loh chu hmun hrang hranga ram nei diah duah an awm ngai kher lovang. Chuvangin hnam tin hian kan ram anga kan ngaih hi chu kan neih chhun a ni zel. Chuvangin ram leh hnam hmangaihna hi mihringah a nasa a. Chu chauh ni lovin keini Mizo phei chu hnam induh tak kan ni thin a. Hnam rinawm, hnam huaisen, hnam taima anga inhmu thin kan ni. Chu tak mai chu Manghinglova hian runthlak lutukin a rawn puang a :
'Hnam huaisen, Mizo kan ni, hei tê hi kan ram neihchhun,
Tunah chhantu ngaiin a rum vawng vawng.'
a'n ti phawt a. Mizoram hmangaihna avanga mahni tapchhak zawla rum ngal ngal tawk hi kan tam teh a nia. Mahse politics boruak te'n min han chhem a, a tihngaihna tak hre lova tha awma awm ta mai mai kan awm thluah. He hla satu hrang hrang Rebeki te leh Lalenkawli ten, an sak zawng a, 'Mizo kan ni,' tih lai tak mai thluk lem lova a sawia an han sawi ri deuh fak phei hi chuan hnuk a hnaih khawp mai. Chutah hemi chang vekah hian :
'Dawi hlumtu, lianchhung fang rual thuneihna puansen sinin,
Bumna hnamchem nen ral an lo lian e.'
He hla phuahtuin a chung a lianchhung fang rual, thuneihna puansen sin a tih hi mi tam takin kan hre lovang. State ralmuang ber Mizoram State chhunga Escort motor flag sen tar a kan VIP te tlan vut vut a sawina hi a ni. Lal em emin an rawn thum tluk tluk a, hmasawn lohna chhan te sawiin hmasawnna te phuahchawpin an sawi a. Mipuiten kan khawpkham lova, hmasawnna hna ropui tak tak tur ni a lang te chu a chhunglamah eirukna avangin a ngêt hiau huau a. Chuti a nih avang chuan keimahni kutkawih rorelna (State sorkar) hnuaia kum sawmli dawn lai kan awm tawh hnu pawhin kan la rethei fe zawng a nih hi. Ei leh bara intodelh thuai tur ang tein an sawi a, Power lama chak taka hma la tur tein an insawi a, mahse chung zawng zawng chu Manghinglova chuan 'Bumna hnamchem' a tih chu a ni.
A chang tawp berah hi chuan kan ram hruaitu awmsa leh kan rual u te, dik lohna leh rinawm lohna lo palzam thang tawh a, ngaia lo neih fel dim diam tawh te lakah chuan beiseina nei lovin thangthar, nula tlangvalte a au ta. Mangang aurawl chu Pathian auhnain a titawp a nih hi.
'Lengi leh Vala hian hmangaihna phaw inbelin,
Ramtiam lam i pan ang hmatiang hruaiin,
Kan zawh lamtluang chu thuiin chhuk-chho hle rih mah sela,
Chung Pathian khian min hruai thleng ngei ang.'
He hla hi ngun taka ngaihthlak chuan a runthlak ngawih ngawih a, eirukna leh mahni chi leh kuang te bum kual mai maia kan awm avanga kan retheih thu au chhuahpuina a ni ber mai. Eng hunah pawh hla hian kan rilru chhungril ber ber a puang chhuak a, thinlung a fan nasa zual bawk. He hla ka ngaihthlak apiang hian eirukna hi ka haw thar leh thin a, Mizote hi ka inkhawngaih leh thut thin. He hla phuahtu hian mawi taka sak theih tur leh Mizo thinlung dek raihin a thluk a siam a. Hei hi hla sak chi ropuina a ni. A thu tha mah se a thlukin a zir loh miau chuan hla sak tur chi chu a nung rei thei lo. He hla erawh hi chu Mizoram duhsaktu leh hmangaihtu tan chuan hla lungkuai leh sak nuam tak a ni mawlh mai.